Ο Φραγκίσκος Λιμπρίτης: Ένας ισόβιος αγωνιστής της Κρητικής Επανάστασης

Πως η επικαιρότητα μας οδηγεί στη βεβαιότητα ότι οι λαοί που αντιστέκονται στους επίδοξους ή στους ανά αιώνες κατακτητές τους δεν έχουν την ίδια δύναμη μ’ αυτούς, διαχρονικά δεν είναι περίεργο. Ιδιαίτερα τώρα την Άνοιξη, που γιορτάσαμε την Ελληνική Επανάσταση, μιας φούχτας πεινασμένων και άοπλων ραγιάδων κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στην Κρήτη, μάλιστα, μετά από 152 χρόνια κατάκτησης, που διαδέχθηκε την ενετική σκλαβιά, που κράτησε 469 δεινά χρόνια.

Κάποιες ανοιξιάτικες μέρες που ζήσαμε, η μαγεμένη φύση μας θύμισε την Έξοδο του Μεσολογγίου και τους Ελεύθερους Πολιορκημένους του πιο λυρικού Έλληνα ποιητή - του εθνικού μας - Διονύσιου Σολωμού.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, «μια αγκινάρα» που την ξεφύλλιζαν και την ξεφύλλιζαν χρόνια κατά συμφέροντά τους οι Μεγάλες Δυνάμεις της τότε εποχής και άντεχε. Μα οι Έλληνες δεν δείλιαζαν μπροστά στη δύναμη των κατακτητών τους, γιατί η συνείδησή τους αγρυπνούσε απ’ την πίστη τους στη Θρησκεία τους, στην Παράδοση και στην μεγάλη Ιστορία τους με τις βαθιές ρίζες.

Θα αναφερθώ και σήμερα στη δεκαετή μεγάλη επανάσταση που οι Κρητικοί ξεκίνησαν συγχρόνως με τους υπόλοιπους Έλληνες, το 1821. Ως το 1830 το αίμα χυνόταν ποτάμι στο νησί, που έχασε τους μισούς του κατοίκους. Μα η συνθήκη του Λονδίνου άφησε έξω την Κρήτη, που συνέχισε σκλάβα ως το 1898 στους Τούρκους.

Και μάλιστα μετά τον πεδιαδίτη λόγιο Ζαχαρία Πρακτικίδη, θα παρουσιάσω έναν άλλον επαναστάτη σπουδαίο, αλλά άγνωστο στους περισσότερους, από το χωριό Άγιος Θωμάς (απ’ τον γενέσιο τόπο μου): τον Φραγκίσκο Λιμπρίτη (1795-1876), ο οποίος έδωσε τον εαυτό του στον αγώνα και ένα χειρόγραφο (όπως και ο Πρακτικίδης) για όσα συνέβησαν στην Κρήτη από το 1825 ως το 1830. Είναι πολύτιμη προσφορά, γιατί από την εποχή αυτή σώζονται λίγες πηγές γραμμένες από κρητικούς (Πρακτικίδης, Κριτοβουλίδης, Δεληγιαννάκης και Λιμπτρίτης).

Γι’ αυτό, όταν ο ερευνητής της περιόδου Μανώλης Βουρλιώτης το εντόπισε, αυτόγραφο στο αρχείο του Ι. Φιλήμονα (στην Εθνική βιβλιοθήκη της Ελλάδας) και το παρουσίασε το 2012 μαζί με τα έγγραφα της δράσης του, η χαρά και η συγκίνηση όσων ξέρουν την ιστορική αξία τέτοιων ευρημάτων ήταν μεγάλη.

5-6 χρόνια αργότερα βρήκε και μελέτησε ο καλός φίλος ιστορικός Μαν. Βουρλιώτης κι άλλα τμήματα του αρχείου του Λιμπρίτη, τα οποία φύλασσαν προσεκτικά οι απόγονοί του στον Άγιο Θωμά.

Λίγα λόγια για τον Φραγκίσκο Λιμπρίτη

Γεννήθηκε το 1795. Πατέρας του ήταν ο ιερέας Ιωάννης, πιστός χριστιανός, έξυπνος και φιλάνθρωπος και με καταγωγή αρχαία και έντιμη. Στον πιστό και πατριδολάτρη ιερέα αυτόν ανέθεσαν οι Κρήτες τη δύσκολη και σοβαρή αποστολή: Να έλθει στην Κωνσταντινούπολη και να ενημερώσει τον Σουλτάνο για τη θηριωδία των Γενιτσάρων, των Οθωμανών και κυρίως των εξομοτών. Ο Ιωάννης Λιμπρίτης το κατάφερε με τη βοήθεια του εξαδέλφου του, φιλικού Κήρυκου Χαιρέτη, επίσης από τον Άγιο Θωμά (1756-1830), προσωπικού γιατρού του Σουλτάνου Μαχμούτ Β' (1808-1839). Ύστερα, για να γλυτώσει την εκδίκηση των Οθωμανών της Κρήτης, αυτοεξορίστηκε στην ελληνική Νέα Έφεσο (απέναντι από τη Σάμο, στη Μ. Ασία). Εκεί σε επίθεση των Τούρκων, σφάζεται. Ο γιος του Φραγκίσκος γλύτωσε και πέρασε στη Σάμο, απ’ όπου έφυγε για την Κρήτη και έκτοτε αφοσιώθηκε στον αγώνα κατά των κατακτητών. Δυσκολότατος αγώνας γιατί πολλοί και αγριότατοι Τούρκοι ήταν στην Κρήτη - πολλοί Τουρκοκρητικοί και οι χριστιανοί πεινώντες και δυστυχείς.

Ο Φραγκίκος στάλθηκε λοιπόν στην Ιταλία για να κάνει εράνους και να συλλέξει χρήματα για την Επανάσταση. Τα περισσότερα τα συγκέντρωσε από την Τεργέστη της φιλότουρκης Αυστρίας, μέγιστους κινδύνους διατρέχοντας. Με την επάνοδό του στην Κρήτη αντιπροσώπευσε την περιοχή του στη συνέλευση της Αρκούδαινας και ύστερα πέρασε στην Πελοπόννησο, απ’ όπου ξαναήρθε στην Κρήτη μετά την άλωση της Γραμβούσας και ανέλαβε επιτυχώς την εξέγερση των Σφακιανών. Ύστερα αφού ήρθε πληρεξούσιος στη Συνέλευση του Άργους, ανέλαβε την εποπτεία των Δυτικών Επαρχιών.

Μετά τη συνθήκη του Λονδίνου η Κρήτη παρέμεινε στην κυριαρχία των Τούρκων, κατά τις απαιτήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, κυρίως της Βρετανίας.

Ο Φραγκίσκος Λιμπρίτης έφυγε στην Ίο, όπου εργάστηκε δάσκαλος και έκανε οικογένεια και παιδιά, για τις σπουδές των οποίων εγκαταστάθηκε όταν μεγάλωσαν λίγο, στην Αθήνα. Εκεί έμεινε ως το θάνατό του.

Πάντοτε όμως ήταν στην υπηρεσία της Κρητικής Επανάστασης και έφερε σε πέρας τις σχετικές αναθέσεις της Ελληνικής Κυβέρνησης. Σε μια τέτοια αποστολή κατέβηκε στην Κρήτη, γέροντας ασθματικός, διακινδυνεύοντας τη ζωή του.

Στην Αθήνα ο πιστός και ταπεινός λόγιος άνδρας ανέλαβε γραφέας σε Υπουργείο για βιοπορισμό και έθετε τον εαυτό του στη διάθεση της Πατρίδας ως το τέλος της ζωής του, όπως γράφει η αθηναϊκή εφημερίδα «Αιών» (16-4-1876), που δημοσιεύει τον επικήδειο που εκφώνησε ο Α. Ν. Βερναρδάκης στον ναό της Μητροπόλεως μπροστά, στο φέρετρο του Φραγκίσκου Λιμπρίτη από τον Άγιο Θωμά Μονοφατσίου, στις 8-4-1876.

Χρέος της Πολιτείας, των Δήμων και των Φορέων και Συλλόγων είναι να αναδειχθούν όσοι με τη μόρφωση, το ήθος και το κύρος τους, εντός και εκτός της Ελλάδας, συνέβαλαν τα μέγιστα στην απελευθέρωση του Γένους. Για να νιώσουν, συντοπίτες και μη, την Υπερηφάνεια, αλλά και το Χρέος και την Ευθύνη, που θα τους καθοδηγούν στο δύσκολο δρόμο της αξιοπρέπειας και της επιβίωσης των Ελλήνων. Στο δρόμο που άνοιξαν με θυσίες και με αίματα αυτοί οι μεγάλοι και στους πολλούς άγνωστοι αγωνιστές.