Η ευρύτερη περιοχή της Βιάννου έχει πλούσια μοναστική αναχωρητική παράδοση, άποψη που υποστηρίζει στο έργο του "Μοναστήρια και ερημητήρια της Κρήτης", ο διακεκριμένος δημοσιογράφος και συγγραφέας Νίκος Ψιλάκης αλλά και ο δάσκαλος και συγγραφέας, Αντώνης Εμμ. Στιβακτάκης.
Τα εντυπωσιακά στοιχεία από την έρευνα των δύο προαναφερθέντων συγγραφέων, αφορούν και στη Μονή του Αγίου Αντωνίου Άρβης, σύμφωνα με τα οποία έφτασε σε τέτοιο σημείο ακμής, όπου διέμεναν 24 μοναχοί στις αρχές του προηγούμενου αιώνα!
Το μοναστήρι ιδρύθηκε το 1880 από τον ιερομόναχο Αρτέμιο, κατά κόσμον Κωνσταντίνο Γ. Νοδαράκη, αγωνιστή των κρητικών επαναστάσεων του 1866 και του 1878, ο οποίος καταγόταν από τον Άγιο Βασίλειο Βιάννου και έγινε μοναχός το έτος 1862 σε ηλικία 22 ετών.
Ο ιερομόναχος αρχικά ασκήτευε στην έξοδο του φαραγγιού της Άρβης, όμως λόγω του κλίματος και κυρίως λόγω του βαλτώδους εδάφους, αναγκάστηκε να κινηθεί νοτιότερα και να ιδρύσει τη Μονή του Αγίου Αντωνίου.
Η Μονή απέκτησε πολύ γρήγορα μεγάλη φήμη και μόλις το 1900, είχε 17 μοναχούς με Καθηγούμενο τον ιερομόναχο Ανανία Χουρδάκη.
Μια δεκαετία αργότερα, ο αριθμός αυτός είχε αυξηθεί κι άλλο, με τους μοναχούς να φτάνουν τους 24!
Αξιοσημείωτο της υποδειγματικής λειτουργίας του Μοναστηριού, ήταν το ότι όπως λέγεται, ήταν η αιτία να διαδοθεί η καλλιέργεια της μπανάνας στην περιοχή.
Έχουμε αναφέρει και με παλαιότερα δημοσιεύματα, ότι σημαντικότατος ήταν ο ρόλος της κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής,, φιλοξενώντας αγωνιστές, περιθάλποντας τραυματίας και προσφέροντας τρόφιμα. Ο ιερότητα του χώρου της μάλιστα δεν εμπόδισε τους Γερμανούς τότε, να εκτελέσουν τον μοναχό Κύριλλο Συναδινάκη μαζί με τον εργάτη, Μανώλη Παξιμαδάκη, τον Σεπτέμβριο του 1943.
Αυτό το θλιβερό γεγονός, σήμανε την αρχή της παρακμής της Μονής...
Πληροφορίες: Αντώνιος Εμμ. Στιβακτάκης - "Γενική Επισκόπηση της Εκκλησιαστικής Ιστορίας της Βιάννου"
