Η Παγκρήτια Οργάνωση «Κρητική Εθνική Επαναστατική Eπιτροπή»

Από τη Βιάννο στα Χανιά

Για τον παγκρήτιο χαρακτήρα της ΚΕΕΕ υπάρχουν σοβαρές αποδείξεις ευτυχώς, παρά τις προσπάθειες (τόσο συνήθεις, ώστε να θεωρούνται φυσικές και φυσιολογικές!) να θεωρηθεί “κατασκοπευτική’’, “συντομότατου χρόνου’’ και «περιορισμένης συμμετοχής αγωνιστών και τόπων».

Θα ήταν φυσικό να υπάρχουν στοιχεία στα ιστορικά αρχεία των Χανίων και μάλιστα στους φακέλους των αρχείων του Νικ. Σκουλά που διαδραμάτισε τότε ρόλο σοβαρό. Γνωρίζοντας ότι η σχέση του με τον Αλεξ. Ραπτόπουλο και την ΚΕΕΕ ήταν ουσιαστική και στενότατη από πολλές σοβαρές γραπτές και προφορικές πηγές, ερεύνησα το αρχείο του. Την απουσία στοιχείων τολμώ να αποδώσω αφενός στο διαχρονικό ανταγωνισμό της Ανατολικής-Δυτικής Κρήτης περί των ‘’πρωτείων’’ και αφετέρου στη συγγένεια του Νικ. Σκουλά με τον γιατρό Παΐζη της ΑΕΑΚ (ο β’ ήταν γαμπρός του).

Ήρθε όμως το αρχείο του Κωνστ. Μπασιά από το γιο του μηχανικό Λουκά Μπασιά, που από α’ χέρι διαβεβαιώνει και στηρίζει την ιστορική αλήθεια. Συμφωνεί με τις αφηγήσεις του Λευτέρη Χαιρέτη από το Ρουκάνι, ή (Κατσικολευτέρης), συγκρατούμενος του Α.Ρ. στις φοβερές φυλακές της Αγιάς, αφηγήσεις στο Δημοσθένη Ραπτόπουλο και σε μένα.

Ο Κων. Μπασιάς (1904-1969) από τη Μονή Σελίνου, ήταν αρχιφύλακας των φυλακών αυτών, όπου διορίστηκε από το 1931. Πολέμησε τους αλεξιπτωτιστές το Μάη του 1941, φυλακίστηκε γι’ αυτό στην Αγιά, απέδρασε αλλά, όταν επανήλθαν οι δημόσιοι υπάλληλοι, ξαναπήρε τη θέση του, κατά διαταγήν της Εθνικής Αντίστασης και της Βρετανικής Κατασκοπείας, για να δημιουργήσει δίκτυο στήριξης και απόδρασης των κρατούμενων αγωνιστών.

Ο Α. Ραπτόπουλος, αποφασίστηκε να αποδράσει (φανερό σε γράμματά του) μαζί με τον γοργοπόδαρο βοσκό Λευτέρη Χαιρέτη, που θα βοηθούσε τον ανάπηρο Ταγματάρχη Α.Ρ. Ο συνετός όμως Α.Ρ., φοβούμενος τα αντίποινα στην οικογένειά του και στην ‘’στοχευμένη’’ Πατρίδα του, αρνήθηκε και σώθηκε ελεύθερος μόνο ο Χαιρέτης που μας έδωσε πλείστα στοιχεία.

Ο Κων. Μπασιάς γνωρίστηκε μέσω του Λακκιώτη αγωνιστή Εμμ. Νικολούδη με τον Α. Ραπτόπουλο, όταν εκείνος ήρθε στα Χανιά τον Ιαν. του 1942 ως αρχηγός της πρώτης και μόνης παγκρήτιας αντιστασιακής οργάνωσης αναγνωρισμένης από την Ελληνική Κυβέρνηση του Καΐρου, για να διαλέξει όρμους, ώστε να αράζουν τα συμμαχικά υποβρύχια και να οργανώσει στα Χανιά Νομαρχιακές και Επαρχιακές Επιτροπές της ΚΕΕΕ.

Ο Κων. Μπασιάς ανέλαβε να δουλέψει και για τα δύο. Έτσι οργάνωσε τους νέους του Σελίνου, τους όρκισε στην εκκλησία του χωριού του Παναγιά Κερά, όπως αποδεικνύεται από το υπάρχον καταστατικό.

Ο Κων. Μπασιάς στην έκθεσή του (1945) γράφει:

«Ο Α. Ραπτόπουλος ήλθε κατά τας αρχάς Ιανουαρίου 1942 εις Χανιά ίνα ανεύρη Πατριώτας καλούς διά των οποίων θα ηδύνατο να οργανώση ανταρτικάς Ομάδας εις τας Δυτικάς Επαρχίας της Κρήτης, αλλά και διά να εξεύρη ασφαλήν ακτήν πλησίον της οποίας θα ηδύνατο να προσεγγίζη υποβρύχιον δια του οποίου θα μετεφέρετο πολεμικόν υλικόν χρησιμοποιηθησόμενον δια την εν καιρώ μελετωμένην συμμαχικήν αποβίβασιν εις Κρήτην, ήτις όμως δεν επραγματοποιήθη δια λόγους καθαρώς στρατιωτικούς. Προς τον σκοπόν αυτόν συνενοήθη μετά του Εμμανουήλ Νικολούδη εκ Χανίων Οπλαρχηγού Μακεδονομάχου και νύν Αποστράτου Ταγματάρχου Πεζικού, διά την εκλογήν των καταλλήλων θερμών πατριωτών. Διά την Επαρχίαν Σελίνου εξελέγην ως τοιούτος εγώ. Μοι ανετέθη να μεταβώ εις την επαρχίαν μου και να στρατολογήσω άνδρας ικανούς και προθύμους να συγκροτήσουν υπό την Αρχηγίαν μου ανταρτικήν Ομάδα και διά να εξεύρω την κατάλληλον και ασφαλή ακτήν διά την αποβίβασιν του πολεμικού υλικού».

Ο όρκος που έδωσαν οι άνδρες του ένοπλου Αντάρτικου Σώματος, 200 ανάμεσα στους οποίους πολλοί είχαν πολεμική εμπειρία, είναι ο παρακάτω, καθώς γράφει ο Κων. Μπασιάς στην έκθεσή του :

"Εν Μονή σήμερον την 10ην Ιανουαρίου του έτους 1942 συνελθόντες οι κάτωθι υπογεγραμμένοι εν ώρα 10η νυκτερινή εν μυστική συνεδριάσει εις την εκκλησίαν του χωρίου "Παναγία " ομνύομεν ότι τασσόμεθα εις το πλευρόν του Κων/τίνου Ν. Μπασιά και είμεθα έτοιμοι καί πρόθυμοι εις δοθείσαν ευκαιρίαν να εκδιώξομεν δια των όπλων καί πολεμήσωμεν μετά πείσματος εκδικήσεως τον βάρβαρον Γερμανόν κατακτητήν, ευθύς ως ηθέλομεν λάβη διαταγήν και ούτω προσφέρομεν υψίστην θυσίαν αίματος εις τον βωμόν της Ελευθέρας Ελλάδος και υπέρ των ευγενών και κραταιών μας Συμμάχων Άγγλων, Ρώσσων και Αμερικανών. Ομνύομεν προσέτι μέχρι τάφου μυστικότητα, αλληλεγγύην, εχεμύθειαν και υπακοήν, πολεμούντες ουχί δι' υλικά αγαθά αλλά δια το υψηλόν της Ελλάδος ιδεώδες την Ελευθερίαν."

Όλα τα παραπάνω σοβαρά ιστορικά στοιχεία, μεταξύ άλλων, αποδεικνύουν την προσωπικότητα του Α. Ραπτόπουλου και τη συμβολή της Βιάννου, του Ανατολικού Μονοφατσίου και των Αστερουσίων και της νότιας Πεδιάδας που, γνωρίζοντας τον πατριωτισμό και τις πνευματικοηθικές ικανότητες του σπουδαίου ανδρός, τον ακολούθησαν στην δυσκολότατη περίοδο της Κατοχής, όταν όλα τα σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά...

Πέφτοντας στις 3-9-1942 ηρωικά ο Α. Ραπτόπουλος είχε προλάβει να δημιουργήσει τα γερά θεμέλια της Παγκρήτιας Αντίστασης. Αλλά και της Βιαννίτικης Αντίστασης, αφήνοντας ιδέες, παραδείγματα και ηγέτες, που συσπείρωσαν τον πληθυσμό, δόξασαν τον Τόπο και Τον λάμπρυναν, γιατί από κει ξεκίνησε ο αγώνας και κράτησε ως την τελευταία ώρα της Κατοχής με θυσίες και μ’ αίματα....

Όσοι, μετά από μελέτη καθαρή και νηφάλια, είναι σίγουροι για τα παραπάνω, ξέρουν πως δεν θα αργήσουν οι επισκέπτοντες την Βιάννο να ξεκινούν από το άγαλμα του Α. Ραπτόπουλου στην Άνω Βιάννο και να καταλήγουν στο υπέροχο «Μνημείο» της θυσίας, απ’ όπου θα αγναντεύουν τα χωριά της Δυτικής Ιεράπετρας ανατολικά, ως τον Κέρκελο (στον Τσούτσουρο) δυτικά και βόρεια τις νότιες κορυφές των Λασιθιώτικων, όπου το ενωμένο μεγαλύτερο αντάρτικο της Κρήτης διέμεινε από τον Ιανουάριο ως τον Σεπτέμβριο του 1943, τροφοδοτούμενο από τα φτωχά χωριά της ευρύτερης περιοχής. Εκεί συνέχισε και ο εφεδρικός ΕΛΑΣ μετά από το φοβερό Ολοκαύτωμα του Σεπτέμβρη που οργανώθηκε από τον Οκτώβριο του 1943 και έδρασε ως τη φυγή και του τελευταίου Γερμανού από την άγια και μαρτυρική αυτή περιοχή της επαρχίας Βιάννου και της Δ. Ιεράπετρας.

*Η κ. Άννα Μανουκάκη-Μεταξάκη είναι φιλόλογος, ιστορική ερευνήτρια και συγγραφέας