Ανατρεπτικός, πρωτοποριακός αλλά και παραδοσιακός είναι μερικές από τις λέξεις με τις οποίες μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τον σπουδαίο μουσικό, Μιχάλη Σταυρακάκη.
Σε μια συνέντευξη στο viannitika.gr, ο Ανωγειανός καλλιτέχνης μιλάει εφ’ όλης της ύλης, δε “μασάει” τα λόγια του, εξιστορεί το παρελθόν του, αναφέρεται στην αγάπη του για τη μουσική, “ανοίγεται” για τα σημαντικά κεφάλαια: «Λαβύρινθος» και «Χαΐνηδες», ενώ τονίζει και την ξεχωριστή θέση που έχει η Βιάννος στην καρδιά του.
Μέσα από ένα καφέ και μια κουβέντα με τον Μιχάλη Σταυρακάκη, μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι έχουμε να κάνουμε με έναν άνθρωπο που έχει πολλά να πει και ως καλλιτέχνης αλλά και ως πολίτης, με την συνέντευξη που ακολουθεί να αποδεικνύει αυτό το γεγονός.
Τα πρώτα χρόνια
Γεννιέσαι στα Αρμανώγεια, μεγαλώνεις στα Ανώγεια. Εσύ τι νιώθεις να κυριαρχεί μέσα σου;
"Εγώ γεννήθηκα όντως στα Αρμανώγεια από γονείς Ανωγειανούς που ζούσαν εκεί, όμως όταν ήμουν παιδί επιστρέψαμε στα Ανώγεια όπου και μεγάλωσα, γεγονός που με καθόρισε αλλά και με κάνει να νιώθω Ανωγειανός. Θεωρώ ότι παίζει κομβικό ρόλο το πού μεγαλώνουμε, στην διαμόρφωση του χαρακτήρα μας και της ιδιοσυγκρασίας μας, όχι μόνο από τον τρόπο ζωής, αλλά κι από την μορφολογία ακόμη του τόπου. Αυτό σίγουρα θα επηρεάσει και την μετέπειτα πορεία σου στις δραστηριότητες που θα θελήσεις να αναπτύξεις."
Άρα θεωρείς ότι ασχολήθηκες με τη μουσική έχει παίξει ρόλο το που γεννήθηκες;
«Βέβαια. Μέσα από τον τρόπο που μεγάλωσα, το στενό οικογενειακό περιβάλλον και τα φίλτρα που ανέπτυξα μόνος μου στη συνέχεια, με έκαναν να καταλάβω καλύτερα τον εαυτό μου. Πιστεύω ότι η μουσική υπάρχει μέσα μας... Ήμουν μέσα σε ένα περιβάλλον, όπου τα τραγούδια ήταν πάντοτε εκεί είτε στις χαρές είτε στις λύπες. Μετά από τα 9-10 μου άρχιζα να αναπτύσσω και τα φίλτρα που ανέφερα προηγουμένως και πέρασα στην εφηβεία, έχοντας το μυαλό μου “ανοιχτό” και άφησα τον εαυτό μου να δεχθεί τις προκλήσεις και τις προσκλήσεις. Θεωρώ λοιπόν ότι είναι ένας συνδυασμός πραγμάτων και γεγονότων. Ο τόπος που μεγαλώνεις, το περιβάλλον και φυσικά κάποιοι άνθρωποι που θα βρεθούν στο διάβα της ζωής σου, αυτά είναι εκείνα που σε καθορίζουν και σε κάνουν να ανοιχτείς στο μυαλό, κυρίως».
Ο δάσκαλος σου ποιος ήταν;
«Όλος ο κόσμος. Το περιβάλλον είναι ο δάσκαλος σου. Οι ιδέες, τα οράματα, οι μουσικές και οι εικόνες υπάρχουν και στο "χέρι" μας είναι να τα κάνουμε κτήμα μας. Με λίγα λόγια είδα, άκουσα, παρατήρησα το κάθε τι που έπεφτε στην αντίληψη μου κι έτσι μια στιγμή που "βρέθηκε" ένα όργανο στα χέρια μου και φυσικά ήρθε το πλήρωμα του χρόνου... έβγαλα στα χέρια μου, αυτά που είχα στο μυαλό μου! Είχα μάτια λοιπόν και έβλεπα αυτιά και άκουγα και χέρια για να κάνω "ορατά" αυτά που μέχρι τότε μόνο εγώ... άκουγα! Πρέπει να επισημάνω ότι είχα την τύχη να ακούω και να βλέπω να συμβαίνουν πράγματα μπροστά μου, σε πραγματικό χρόνο. Π.χ. όλους τους "μεγάλους" μουσικούς δεν τους ανακάληψα από ψηφιακή η ηλεκτρονική απεικόνιση, αλλά σπαρταριστούς μπροστά μου, εκτεθειμένους στη μάχη πανταχόθεν! Ε το μόνο που έκαμα... όλες οι κεραίες στα ύψη!"
Μεγαλώνοντας ποια είναι τα πρότυπα σου;
«Είχα πολλά πρότυπα και όσο προχωράς συνεχίζεις δεν παύεις να έχεις. Κυρίως πάντως είχα λυράρηδες πρότυπα, τον Μουντάκη, τον Σκορδαλό, τον Ψαρονίκο και όχι γιατί έπαιζαν λύρα, αλλά γιατί είχαν όλο το πακέτο. Τους άκουγα και τους ακούω και εξακολουθώ να έχω τις εικόνες τους στο μυαλό μου».
Γιατί μαντολίνο και όχι Λύρα;
«Δεν ξέρω, έτσι έκατσε μάλλον. Μάλιστα όταν βρισκόμουν στα πρώτα βήματα δεν είχα την τύχη να έχω κάποιον μαντολινάρη δίπλα μου, ώστε να αντιγράψω τον τρόπο! Αναγκάστηκα να φανταστώ τρόπους και χειρισμούς για το συγκεκριμένο όργανο. Να φανταστείς ότι σε ολόκληρα Ανώγεια, με τόσους και τόσους καλλιτέχνες, να μην υπάρχει τη συγκεκριμένη περίοδο ούτε ένας για δείγμα στο χωριό! Ήταν φορές και μάλιστα όχι λίγες, που εγώ πιτσιρικάς ήμουν ο μαντολινάρης των... αρκετά μεγαλήτερών μου στις παρέες! Ουδέν κακόν όμως...!"
Και σε εκείνη τη κρίσιμη ηλικία ποιες ήταν οι συνεργασίες που σε καθόρισαν;
«Σίγουρα μια συνεργασία που με καθόρισε είναι εκείνη με τον Ψαρογιάννη, ήταν σα να με πήρε από το χέρι και μου έδειξε ένα δρόμο. Φυσικά αυτός ο δρόμος έφερε μετέπειτα και το Λαβύρινθο και τους Χαΐνηδες. Είναι μια αλυσίδα αυτό, το ένα φέρνει το άλλο, όπως στη ζωή έτσι και στη μουσική. Όμως όπως είπα ο Ψαρογιάννης είναι από εκείνους που με έχουν καθορίσει και έτσι προέκυψαν οι επόμενες συνεργασίες που έφεραν και το διαφορετικό με τη μουσική μας».
Κεφάλαιο: Λαβύρινθος και Χαΐνηδες
Ανέφερες το Λαβύρινθο. Ήταν σκοπός σου να πρωτοπορήσεις με εκείνο το σχήμα;
«Δεν ήταν σκοπός να... πρωτοπορώ. Το έκανα και δεν το σκέφτηκα καν. Για να σου βγει κάτι σημαίνει ότι κάτι έχει συμβεί, δεν έρχεται τυχαία. Δε δείλιασα ποτέ και όπως είπα ήταν μια από τις συνεργασίες που με καθόρισαν ως μουσικό, όμως σου ξαναλέω ότι δεν ήταν αυτοσκοπός η πρωτοπορία, ό,τι μου έβγαινε, έκανα».
Έπειτα έρχεται το κεφάλαιο Χαΐνηδες. Πως προέκυψε αυτό;
«Επίσης ήταν κάτι που το έκανα χωρίς να το πολυσκεφτώ. Ήταν μια διαφορετική κατάσταση με τους Χαΐνηδες. Είχα να κάνω με νέα παιδιά με νέες ιδέες που δεν είχαν όμως την εμπειρία. Εγώ δεν έκανα ποτέ τον «εξυπνάκια» και το πρώτο όνομα, προσαρμόστηκα στις συνθήκες και το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικό. Όμως και εδώ υπήρχε μια συνέχεια από τον Λαβύρινθο αλλά και από τα «Μουσικά Ξόμπλια», ένα διπλό δίσκο που είχα κάνει πριν από τους Χαΐνηδες. Επομένως καταλήγουμε και πάλι στο συμπέρασμα ότι όλα είναι μια αλυσίδα».
Ποιος θεωρείς ότι είναι ο κύριο λόγος της επιτυχίας εκείνου του σχήματος;
«Θα σου πω. Νομίζω έχει να κάνει με την απλότητα, την αφέλεια του ερασιτέχνη, την σχεδόν παιδική αθωότητα, το χώρο (πανεπιστήμιο), αυθορμητισμό και εν τέλει την νεανική ορμή που τα ισοπεδώνει όλα στο πέρασμα της. Προσαρμόστηκα και εγώ στις συνθήκες, καθώς είχα να κάνω με νέα παιδιά και αυτό που πρέπει να πούμε είναι ότι η μουσική της κάθε εποχής, κακά τα ψέματα, φτιάχνεται από νέους για τους νέους. Ήξερα και που πατούσα και που βρισκόμουν. Φυσικά ήταν μια συνειδητή επιλογή.»
Παρατηρώ και αναφέρεις συχνά τη λέξη «προσαρμόζομαι», είναι κάτι που το έκανες και κάνεις στην καριέρα σου;
«Σαφώς. Δε νομίζω πως γίνεται αλλιώς. Όπως σου είπα, ήξερα που πατούσα. Το ότι έκανα το ένα δε σημαίνει ότι ξέκοψα από το άλλο. Ίσα ίσα που ξέρω τι θέλει το γλέντι και δεν χρειάζεται να τα μπερδεύεις. Αλλιώς παίζεις σε ένα γλέντι αλλιώς σε μια συναυλία. Δεν μου αρέσουν οι περίεργες μίξεις. Εκείνη τη στιγμή στο γλέντι, πρέπει να είσαι αυθόρμητος και να κάνεις κέφι, δεν σκέφτεσαι ούτε το φινάλε, ούτε τίποτα, παρά μόνο να διασκεδάσει ο κόσμος, γιατί στην τελική αυτό είναι το γλέντι, ένας αυθορμητισμός».
Η εκπαίδευση και τα νέα παιδιά
Είναι εύκολο να μάθεις σε ένα παιδί να παίζει μαντολίνο;
«Θέλω να ξεκαθαρίσουμε ένα πράγμα. Η μουσική και το όργανο είναι δύο διαφορετικές έννοιες. Το ένα είναι κρυφό και το άλλο φανερό. Το ένα το γνωρίζεις μόνο εσύ, το άλλο όλος ο κόσμος. Μπορείς να είσαι μουσικός χωρίς φυσικά να έχεις ακουμπήσει όργανο. Άρα... θεωρεία - πράξη. Και όπως κάθε πράξη, χρειάζεται πολύ εξάσκηση μέχρι να είσαι σε θέση να "ζωγραφίζεις" με το εργαλείο, χωρίς να σκέφτεσαι τον χειρισμό. Όταν έρχεται σε μένα ένας πατέρας ή ένα παιδί και μου λένε θέλω να παίξω μαντολίνο, έρχεται για να του μάθω να χειρίζεται το εργαλείο. Δε γίνεται όμως να μου λέει το βράδυ θέλω να παίξω τον... πρώτο συρτό. Αυτό πρέπει να υπάρχει μέσα σου ήδη και αφού σου μάθω εγώ πως να χειρίζεσαι το όργανο, εσύ θα είσαι σε θέση να βγάλεις μόνος σου ότι είναι μέσα σου».
Έχει σχέση σε αυτό ότι τα νέα παιδιά σήμερα δεν έχουν τόσα βιώματα όσα τα παιδιά προηγούμενων γενιών;
«Είπαμε και πριν η μουσική πρέπει να υπάρχει μέσα σου και να είναι βίωμα. Εγώ αυτό που λέω στα μικρά παιδιά, «θυμάσαι όταν δεν ήξερες να γράφεις και σιγά σιγά έμαθες το “α”, τα υπόλοιπα γράμματα, μετά έκανες λέξη και μετά έκανες μια πρόταση. Έτσι είναι και όταν παίζεις ένα όργανο, δεν μπορείς από τη μια στιγμή στην άλλη, να το μάθεις αν δε το καλλιεργήσεις από το μηδέν. Η πένα είναι το μολύβι».
Πιέζουν οι γονείς τα παιδιά;
«Το μόνο σίγουρο. Οι γονείς βγάζουν τα απωθημένα τους στα παιδιά τους, για πράγματα που δεν έκαναν εκείνοι και έτσι πολλές φορές μου φέρνουν ένα παιδί που δε θέλει να μάθει μαντολίνο και έτσι καταπιέζεται. Καλό είναι να γίνεται μια κουβέντα πριν, ώστε να καταλάβει αν το παιδί όντως θέλει να ασχοληθεί με αυτό».
Βλέπεις να υπάρχει ταλέντο και μέλλον στην Κρητική μουσική και τι σε ενοχλεί σήμερα;
«Ταλέντο βέβαια και υπάρχει. Υπάρχουν παιδιά που παίζουν εξαιρετικά χωρίς να υστερούν σε τεχνική και σαφώς η κάθε γενιά έχει τα δικά της ακούσματα. Ωστόσο αν κάτι με ενοχλεί είναι ότι βλέπω να ατονούν πολλά πράγματα. Για παράδειγμα όταν παίζαμε παλιά δεν κάναμε επίδειξη δεξιότητας παίζοντας κάτι που δεν χορεύεται. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι στην εποχή μας ο Μαλεβιζιώτης ήταν ένα πακέτο μαζί με τον χορό, δεν παίζαμε έτσι στα ξαφνικά αν δεν υπήρχε αιτία. Τώρα γίνονται παραστάσεις».
Η σόλο καριέρα και η Βιάννος
Σκέφτηκες ποτέ να ακολουθήσεις σόλο καριέρα;
«Μου το είχαν πει αρκετές φορές και πάντα έλεγα το εξής: γουστάρω την παρέα. Δεν ήθελα ποτέ να είμαι μόνος μου, πάντα νιώθω ότι θέλω κάποιο να ανταλλάξουμε πειράγματα και να το διασκεδάσουμε, νομίζω ότι πάντα κάτι λείπει αν παίζεις μόνος σου».
Κλείνοντας, μιας και μιλάς σε Μέσο που εκπροσωπεί τη Βιάννο θα ήθελες να πεις μερικά λόγια για ένα τόπο που ξέρω ότι έχεις δεσμούς;
«Η αλήθεια είναι ότι εκτιμώ βαθιά φιλίες που έχω αναπτύξει με μερικούς ανθρώπους από εκεί. Ωστόσο θέλω να πω και κάτι για την κουλτούρα που έχει ο συγκεκριμένο τόπος με τη μουσική. Νιώθω ότι έχει μια ξεχωριστεί αισθητική στη μουσική που προσωπικά με κάνει να δονούμαι, όποτε την ακούω, υπάρχει κάτι διαφορετικό στον τρόπο που παίζουν».
