Η γιορτή της Αντίστασης στον Βορινό Αϊ Νικήτα  του Αχεντριά

15 -9- 2026: (μετόχι Μενέλαου Παπαδάκη)

Η ιστορία του ελληνικού Λαού επετειακά έρχεται στις μνήμες όσων, βαθιά σκεπτόμενοι, συνειδητοποιούν την σπουδαιότητά της. Ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβριος του 1944 αποτελούν αποκαλυπτικές σελίδες, τόσο της ναζιστικής βαρβαρότητας (που δυστυχώς ξεχνούν οι ευρωπαίοι πολίτες), όσο και του υψηλού ήθους και της λατρείας της Πατρίδας και της Ελευθερίας των αγωνιζόμενων από όλες τις θέσεις Κρητών, που από τις 1-6-1941 περίμεναν τις αποβάσεις των συμμάχων που θα τους ελευθερώσουν. Τη λαχτάρα τους αυτή ‘’χρησιμοποιούν’’ και εξάπτουν αριστοτεχνικά οι Βρετανοί που διαδίδουν τα περί αποβάσεων (σαν τους χρησμούς στην Τουρκοκρατία) για να έχουν τους Κρήτες σε ετοιμότητα διαρκή και κυρίως για να διατηρούν από φόβο οι Γερμανοί πάνοπλο το φρούριο «Κρήτη».

Η Μάχη της Κρήτης ήταν πολύ σπουδαία, κυρίως σαν πνεύμα αντίστασης: Ένα νησί χωρίς στρατό πολέμησε τον Χίτλερ που στο τέλος του 1940 είχε καταλάβει την Ευρώπη χωρίς μάχη. Εκτός των άλλων, καθυστέρησε τον Χίτλερ και επηρέασε τον Φράνκο στο να μην του επιτρέψει να καταλάβει το Γιβραλτάρ, δρόμο ανεφοδιασμού των Άγγλων από την Ασία. Η Μάχη της Κρήτης έκανε τη μεγαλύτερη ζημιά στο Χίτλερ σε νεκρούς και ανύψωσε το ηθικό των σκλαβωμένων του Κόσμου, δακτυλοδεικτώντας το δρόμο της Αξιοπρέπειας και του Αγώνα.

Η α’ αντιστασιακή Οργάνωση (ΚΕΕ) είναι συνέχεια της μάχης της Κρήτης. Την ξεκίνησαν κάποιοι από τους αρνητές αξιωματικούς της παράδοσης των όπλων στα Πεζά (30-5-1941), οι οποίοι αμέσως μετά κατέφυγαν στις νότιες ακτές των ανατολικών Αστερουσίων περιμένοντας στις σπηλιές μέσα την ευκαιρία για να περάσουν στη Μέση Ανατολή να ενωθούν με τον Ελληνικό και Συμμαχικό Στρατό και να πολεμήσουν τον Άξονα στο ένα από τα δύο μεγάλα μέτωπα, το Αφρικανικό. Τους συντηρούσαν πολλοί, κυρίως βοσκοί αστερουσιανοί, από το υστέρημά τους. Αρχικά βέβαια οι κάτοικοι της επαρχίας Βιάννου, του Ανατολικού Μονοφατσίου και των Αστερουσίων, πολλοί από τους οποίους έγιναν μέλη της Οργάνωσης.

Πριν την εξονυχιστική μελέτη και την έκδοση των Ημερολογίων των Γ. Κουτεντάκη και Αντ. Φάκαρου (Ηράκλειο 2011 Δήμος Ηρακλείου), είχε γίνει αποδεκτός ο μικρός ρόλος των Αστερουσίων (λόγω του χαμηλού ύψους των) στην Κατοχή και στην Αντίσταση, παρά τη μακρά τους ιστορία που ξεκινά ήδη από την νεολιθική εποχή. Η βαθιά συνείδηση του χρέους μου απέναντι στην ιστορία και την παράδοση του λαού και του τόπου μας δεν μου επιτρέπει, βέβαια, την ελάχιστη έπαρση γι’ αυτό.

Τότε όμως, μετά την έκδοση αυτή, αφυπνίστηκαν οι μνήμες και ζωντάνεψαν οι αφηγήσεις και οι θρύλοι, ενώ οι φορείς και οι σύλλογοι των χωριών των Αστερουσίων προχώρησαν σε συγκινητικές εκδηλώσεις για τη συμμετοχή των γονιών τους στην Αντίσταση. Κάποια χωριά μάλιστα ύψωσαν μνημεία μνήμης της παλλαϊκής συμμετοχής του κόσμου στον αγώνα 1940 – 45.

Πρώτο ήταν το μνημείο της Βίγλας - Αγίου Νικήτα (του νοτικού) του Αχεντριά, του απόπλου της Αργώς 2 για την Αλεξάνδρεια στις 17-9-1941. Ακολούθησε ύστερα το μνημείο του χωριού Φιλίππου Μονοφατσίου, όπου υπεγράφη το πρώτο πρωτόκολλο της ΚΕΕ στις 3/8/1941, έργο των ελάχιστων κατοίκων του με τις ενέργειες του Πολιτιστικού του Συλλόγου. Και ύστερα η αξιοσημείωτη και συγκινητική πρωτοβουλία του κτηνοτρόφου Μενέλαου Αγαθάγγελου Παπαδάκη, ο οποίος θέλοντας να αναδείξει το βοηθητικό ρόλο των Παπαδάκηδων και κυρίως του πατέρα του Αγαθάγγελου, για τον οποίο ήταν σίγουρος από τις αφηγήσεις του ίδιου και των άλλων συναγωνιστών του, έστησε ένα λιτό και ταιριαστό με το φυσικό τοπίο μνημείο Αντίστασης, όπου τιμά από το 2018 κάθε χρόνο με συμμετοχή φίλων του και φίλων της Ιστορίας τον πατέρα του, την ευρύτερη οικογένειά του και όλους τους ανθρώπους της περιοχής που αγωνίστηκαν σκληρά και όπως μπορούσαν, για να συντηρήσουν, να κρύψουν και να προστατέψουν αρχικά τους φυγάδες των σπηλαίων του Τσουτσούρου, του Μαριδακιού, του Αγίου Νικήτα και να στηρίξουν την Αντίσταση μετά.

Εκεί, λοιπόν στο Βορινό Άγιο Νικήτα. είναι το γ’ μνημείο, ανάμεσα στα δύο ιστορικά μετόχια του 19ου αιώνα, του Γιακουμή και του Χουλή. Στη δυτική πλαγιά του ποταμού Μίντρη που εκβάλλει στον κόλπο του Τσουτσούρου. Εκεί όπου τελειώνει ο ανατολικός Τσούτσουρος με το σπήλαιο της Ειλειθυίας του Δήμου Μινώα Πεδιάδας και ξεκινά ο δυτικός του Δήμου Αρχανών - Αστερουσίων, όπου τα ερείπια της αρχαίας Ινάτου. Χώροι και οι δύο παγκόσμιου ενδιαφέροντος. Εκεί στη μέση των δύο μετοχιών, του Γιακουμή και του Χουλή, συναντούμε το μνημείο προχωρώντας από το χωριό Φιλίππου προς το νότο. Είναι το πιο γόνιμο και όμορφο σαν όαση αληθινή τοπίο, χάρμα για τα μάτια αυτών που κατεβαίνουν για τον Τσούτσουρο από την κορυφή της ανατολικής όχθης του Μίντρη. Μια μεγάλη καταπράσινη πινελιά ανάμεσα στο αλλού γκρίζο και αλλού φαιό ξερό βουνό.

Μετά το μετόχι του βιαννίτη Γιακουμή Λουλάκη στα νότια, μας υποδέχεται το Μνημείο και προχωρώντας το β’ μετόχι του Χουλή που ανήκει σήμερα στον κτηνοτρόφο Μενέλαο Παπαδάκη, στη γυναίκα του Μαρία και στα παιδιά του. Ο Μενέλαος το κληρονόμησε από τον πατέρα του Αγαθάγγελο, έναν από τους Παπαδάκηδες με καταγωγή από τον Αχεντριά, που τα βοσκοτόπια και τα μιτάτα τους βρίσκονταν, άλλα προς το βορινό και άλλα προς το νοτικό Άγιο Νικήτα, στα ανατολικά Αστερούσια - το Άγιο Όρος της Κρήτης που θαρρείς πως ξεφυτρώνει κατευθείαν από την θάλασσα.

Ο Βασ. Κωνιός αναφέρεται στο ρόλο των Παπαδάκηδων, κυρίως του Αγαθάγγελου: Στην τροφοδοσία των φυγάδων και των ανταρτών, στη μεταφορά μηνυμάτων, όπλων και προσώπων, στην απόκρυψή τους αποδίδοντας το σπουδαίο ρόλο των βοσκών, χωρίς τους οποίους θα ήταν αδύνατος ο αγώνας. Αναφέρει επίσης τη σύλληψη και φυλάκισή του Αγαθάγγελου από τους Γερμανούς, τον Αύγουστο του 1944. (αφήγηση του Βασ. Κωνιού στην Άννα Μανουκάκη – Μάϊος 1996)

Ενώ όλοι όσοι έγραψαν ημερολόγια και έδρασαν σ’ αυτή τη περιοχή αναφέρονται στο ρόλο των δύο μετοχιών. Ο Γ. Κουτεντάκης έχει 27 αναφορές στο μετόχι του Γιακουμή – πολλές μάλιστα εκτενείς -όπου διέμεναν συχνά, ξεκουράζονταν, έκαναν τα συμβούλιά τους και επί μέρες περίμεναν το σκάφος για τη Μέση Ανατολή.

Ο Γιακουμής (Ιάκωβος Λουλάκης) από το Κεφαλοβρύσι της Βιάννου, ήταν απόγονος Βιαννιτών που μετανάστευσαν, συχνό φαινόμενο από την τουρκοκρατία εδώ. Υπηρέτησε την Αντίσταση και ο ίδιος εκτελέστηκε το Σεπτέμβρη του 1943 στα γεγονότα της Βιάννου.

Το μετόχι του Χουλή φιλοξενούσε επίσης, τροφοδοτούσε, βοηθούσε στην μεταφορά των όπλων, μετέφερε μηνύματα και κυρίως κράτησε μυστικό το ρόλο του μετοχιού του Γιακουμή, που ήταν κέντρο διακίνησης από και προς τη Μ. Ανατολή της οργάνωσης Κρητική Επαναστατική Επιτροπή και σπίτι των προτεργατών των Αλ. Ραπτόπουλου, Αντ. Φάκαρου και Γ. Κουτεντάκη κ.α.

Βορινά του μνημείου είναι η σπηλιά που φιλοξένησε κάποιον καιρό τον ασύρματο, που όμως μετακινήθηκε νωρίς γιατί βομβούσε στην απόλυτη ησυχία κι ήταν κίνδυνος να βρεθεί.

Είναι τόσο σημαντική η θέση του γ' μνημείου Αντίστασης στα Ανατολικά Αστερούσια, στον Αϊ Νικήτα «Βορνό», γιατί συνδέεται απόλυτα και τεκμηριωμένα με την ιστορική αλήθεια των όσων συνέβησαν σε όλη την Κατοχή στην περιοχή αυτή. Με την γέννηση και κραταίωση της Εθνικής Αντίστασης, που υπερβαίνοντας τους εαυτούς τους, οι κάτοικοι με αρχηγούς τους αξιωματικούς (Πρωτόκολλο 3-8-41) μέθυσαν με το αθάνατο κρασί του ’21, όπως λακωνικά καθοδήγησε τους φοιτητές την 28η Οκτωβρίου 1940 ο υπέργηρος τότε εθνικός ποιητής Κ. Παλαμάς.

Το έπος της Αντίστασης διέσωσε την Ιστορική παράδοση και συνέχεια του λαού μας που ανδραγάθησε, εκτός βέβαια τραγικών εξαιρέσεων ντροπιαστικών.

Όπως όλα τα μνημεία τέτοιων συμβολισμών, το μνημείο που ο Μενέλαος και η Μαρία Παπαδάκη έστησαν για την τιμή και το σέβας του πατέρα τους, των συγγενών και όλων των θρυλικών βοσκών των Ανατολικών Αστερουσίων, ζωντανεύει το παρελθόν και έχοντας κάθε χρόνο μεγαλύτερη απήχηση επιδρά στο παρόν και στο μέλλον. Στην εποχή της επιδημίας της υλοφροσύνης και της χρησιμοθηρίας, της απουσίας των Ηθικών Αξιών, η αλήθεια της Ιστορίας, που διδάσκει πως εθνικό είναι καθετί το αληθινό και μας εμπλουτίζει με φρόνηση. Το παράδειγμα όσων τίμησαν την αντίσταση στον ναζισμό είναι ζωοποιός φωνή και δύναμη και κατευθύνει προς το σεβασμό της οικογένειας και των γεννητόρων μας.

Την Τρίτη 15/9/2026, το απόγευμα, η οικογένεια του Μενέλαου Παπαδάκη μας καλεί στο Βορνό Αϊ Νικήτα του Αχεντριά, για να τιμήσομε τη δύναμη της ψυχής και της θέλησης του Ανθρώπου. Αξίζει να το κάνομε, γιατί τέτοιες αξιοπρόσεχτες ενέργειες σπανίζουν, ακτινοβολούν και συγκινούν.