Παρουσία των αρχών αλλά και πολλών απλών ανθρώπων έγιναν σήμερα τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου των ηρωικών αδερφών Βερβελάκη από το Κεφαλοβρύσι, της Ευαγγελίας 8 ετών, της Μαρίας 12 ετών και του Στέλιου 15 ετών, που επειδή αρνήθηκαν να ομολογήσουν «πού» κρύβεται ο πατέρας τους, δολοφονήθηκαν άνανδρα από τη γερμανική περίπολο, αφού πρώτα βασανίστηκαν ανελέητα.
Μετά την επιμνημόσυνη δέηση που τελέστηκε στο παρακείμενο Μνημείο Πεσόντων, τα αποκαλυπτήρια έκανε ο Δήμαρχος Βιάννου κ. Παύλος Μπαριτάκης με τον πρωτανιψιό των δολοφονηθέντων παιδιών κ. Γιώργο Βερβελάκη και τον πρώην πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Κεφαλοβρυσίου κ. Κωστή Κοντάκη, ενώ τιμητικά συμμετείχε κι ένα μικρό παιδί από το από το 5ο Γυμνάσιο Λάρισας.
Στην εκδήλωση, την οποία διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κεφαλοβρυσίου, παρέστησαν ο βουλευτής Ηρακλείου του ΚΚΕ Μανώλης Συντιχάκης, ο ευρωβουλευτής-πρώην αναπληρωτής υπουργός εξωτερικών της Πολωνίας Αρκάντιους Μούλαρτσικ, ο πρώην βουλευτής Σωκράτης Βαρδάκης, οι αντιδήμαρχοι Μπάμπης Κονδυλάκης, Θοδωρής Καρτσάκης και Μιχάλης Παπαδήμας, ο Πρόεδρος της Ένωσης Θυμάτων Αριστομένης Συγγελάκης, ο Συγγραμματέας του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης Γερμανικών Οφειλών, και η πρόεδρος της Κοινότητας Βασιλική Βασιλάκη.
Καθηλωτική και αρκούντως συγκινητική ήταν η ομιλία του Γιώργου Βερβελάκη-πρωτανιψιού των εκτελεσθέντων παιδιών που παρέθεσε όλο το φοβερό ιστορικό του βασανισμού και της εκτέλεσης των παιδιών, όπως βέβαια, και την δραματική προσπάθεια του δυστυχούς παππού του να φορτώσει στο γαιδούρι τα σκοτωμένα παιδιά του για να μεταφερθούν στο χωριό προκειμένου να ενταφιαστούν.
Η ιστορική κατάθεση του Γιώργου Βερβελάκη
Ο κ. Γιώργος Βερβελάκης ιστορεί το τραγικό ιστορικό των δολοφονηθέντων τριών παιδιών
Εκ μέρους της οικογένειας, Ευχαριστούμε θερμότατα:
Τον καλλιτέχνη κ. Νεονάκη που μας παρέδωσε αυτό το εκπληκτικό έργο.
το Δήμο Βιάννου τον Δήμαρχο κύριο Παύλο Μπαριτάκη, τους κ. αντιδημάρχους, το Δημοτικό Συμβούλιο και τα στελέχη του Δήμου που συνέβαλαν στην υλοποίησή του,
τον κύριο Κοντάκη Κωστή που οραματίστηκε την υλοποίηση του παρόντος έργου και βήμα-βήμα από τη θέση του προηγούμενου Προέδρου του Πολιτιστικού Συλλόγου, και έπειτα επέβλεψε σε κάθε φάση, σαν οφειλόμενο φόρο τιμής για τους νεκρούς μας όπως λέει ο ίδιος
Τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κεφαλοβρυσίου με τον Πρόεδρό του, το ΔΣ και τα μέλη του, που αθόρυβα και ακούραστα πρωτοστάτησαν σε κάθε απαιτούμενη ενέργεια.
Όλους εσάς που παρευρίσκεστε για να αποδώσουμε φόρο τιμής στους ήρωές μας, όχι μόνο στα παιδιά του μπάρμπα Γιώργου Βερβελάκη όπως τον αποκαλούσαν στο χωριό, αλλά και σε όλους τους νεκρούς μας που δώσανε τη ζωή τους για τη λευτεριά μας.
Θα εστιάσω στο χρονικό της οικογένειας τις τραγικές εκείνες μαύρες μέρες του Σεπτέμβρη του 43, με βάση ένα γραπτό κείμενο που μας άφησε η Καλλιόπη και ηχογραφημένες και βιντεοσκοπημένες προφορικές μαρτυρίες που μας άφησε ο Νίκος, υλικό που δεν θα αργήσω να το δημοσιεύσω στο διαδίκτυο, μετά την επεξεργασία του. Οι προφορικές αυτές μαρτυρίες καταγράφηκαν με πρωτοβουλίες του φιλόλογου καθηγητή κ. Γιώργου Θαλασσινού και του κ. Στέλιου Μπαρμπαγαδάκη συνταξιούχου τραπεζικού υπαλλήλου, τους οποίους και ευχαριστώ βαθύτατα. Πάρα πολλά γραπτά κείμενα κυκλοφορούν ήδη στο internet, όμως πιστεύω πως αυτά που θα ακούσετε θα συμπληρώσουν λεπτομέρειες που αποκαθιστούν και την ιστορική αλήθεια όπως παραδόθηκαν από την οικογένεια.
Την Κυριακή 12 του Σεπτέμβρη, Στέλιος και Καλλιόπη βρίσκονταν στο χωριό μας το Κεφαλοβρύσι. Μετά το πέρασμα από το χωριό του γερμανικού στρατού που κατευθύνονταν προς τη Σύμη, πριν από τη μάχη, μαζί με τους ομήρους τους, από το Κεφαλοβρύσι τον παπά Μαθιό και δυο ακόμα άντρες, και τους ομήρους από τα άλλα χωριά, η μητέρα έστειλε τα δύο παιδιά να πάνε στο μετόχι στην Αργουλίδα όπου ήδη βρισκόταν ο πατέρας, ο Νίκος και η Ευαγγελία θεωρώντας την περιοχή πιο ασφαλή.
Την Τρίτη 14 του Σεπτέμβρη το πρωί, ο πατέρας που μαζί με τους άλλους χωριανούς κρύβονταν στην κορυφή Κολυβερά, κοντά στον Άγιο Νικήτα, στέλνει το Στέλιο στο χωριό για να μάθει νέα και να τους φέρει τσιγάρα. Μόλις έφτασε ο Στέλιος στο σπίτι του στο χωριό, μπαίνει μέσα και ένας Γερμανός που με προτεταμένο το όπλο υποχρεώνει τη μητέρα να προχωράει μπροστά, κρατώντας το λύχνο, για να ελέγξει την αποθήκη μήπως κρύβονταν άντρες. Αφού δεν βρήκε κανέναν, ζήτησε από το Στέλιο ταυτότητα και όταν του είπε πως ήταν μικρός και δεν είχε, τον χτύπησε στο στήθος με το κοντάκι του όπλου και έφυγε.
Παράλληλα στον τόπο που βρισκόμαστε, γίνονταν οι μαζικές δολοφονίες, συγκεντρώνοντας όσους άνδρες βρήκαν στο χωριό. Η μητέρα στέλνει από το χωριό τη Μαρία να πάει προμήθειες στο μετόχι και έτσι και αυτή είχε το ραντεβού με τον τραγικό θάνατό της.
Ο Στέλιος (ο κυριότερος πρωταγωνιστής των γεγονότων) επιστρέφει στο σημείο που κρύβονταν ο πατέρας του, ο αδελφός του Νίκος και άλλοι χωριανοί φέρνοντάς τους τα τσιγάρα και τις παραγγελίες που ζήτησαν, και ενημερώνοντάς τους αναλυτικά για τους συγχωριανούς που δολοφόνησαν οι Γερμανοί με την υπόμνηση πώς οι Γερμανοί δεν σκοτώνουν παιδιά αφού τον ίδιο τον βρήκαν και δεν τον δολοφόνησαν, ούτε είχε πληροφορίες για δολοφονίες παιδιών.
Η ομάδα, πληροφορούμενη πώς οι Γερμανοί βρίσκονταν στη Λυγιά υλοποιώντας το “θεάρεστο” έργο τους, υπέθεσαν πώς θα προχωρήσουν προς την Αργουλίδα. Ο Στέλιος ζήτησε από τον πατέρα του άδεια να πάει στο μετόχι όπου βρίσκονταν τα άλλα παιδιά για να το βρουν ανοιχτό και να μην το κάψουν. Ο πατέρας ζήτησε και τη γνώμη των υπολοίπων που βρίσκονταν εκεί. Κανένας τους δεν περίμενε πώς οι Γερμανοί θα βγάζανε όλη τους την αγριότητα στα μικρά παιδιά. Ο Στέλιος είπε, μην στεναχωριέσαι πατέρα δεν σκοτώνουν παιδιά, βασιζόμενος και στην προηγούμενη δική του εμπειρία. Έτσι έφυγε. Περνώντας για το μετόχι συναντά την Καλλιόπη που μαζί με ξαδέλφια της έβοσκαν τα ζώα στον απέναντι από το μετόχι λόφο, της εξιστορεί αναλυτικά τα συμβάντα. Η Καλλιόπη του ζητάει να μείνει μαζί της γιατί φοβάται. Όμως της εξηγεί πώς πρέπει να προχωρήσει για το μετόχι να βρίσκεται μαζί με τα υπόλοιπα δύο αδέρφια του.
Λίγο νωρίτερα η γιαγιά των παιδιών, Μαρία Βραχνάκη, με τη σύμφωνη γνώμη της κόρης της (μητέρας των παιδιών) διαισθανόμενες τι μπορεί να συμβεί, έφυγε από το χωριό για το μετόχι, διανύοντας τα 8 km με σκοπό να προστατέψει τα παιδιά. Στη διαδρομή μάλιστα από μακρινή απόσταση, απέναντι από τη Λυγιά, ένα Γερμανικό πολυβόλο έριξε μία ριπή και μια σφαίρα την τραυμάτισε στο πόδι. Παρά το γεγονός πώς έτρεχε αρκετό αίμα, μπροστά στον υπέρτερο σκοπό να προστατέψει τα παιδιά, σταμάτησε και με την μαντίλα της έκανε μία πρόχειρη περίδεση του τραύματος και προχώρησε. Όμως δεν πρόλαβε να προστατέψει τα παιδιά, λίγα ίσως λεπτά νωρίτερα οι Γερμανοί είχαν ήδη αποχωρήσει από το μετόχι, αφού είχαν διαπράξει το αποτρόπαιο έγκλημα. Ήταν η πρώτη που έφτασε αμέσως μετά τα δολοφονικά γεγονότα.
Φτάνοντας κατά τις 4:00 το απόγευμα οι Γερμανοί στο μετόχι, σπάσανε την πόρτα βασάνισαν με τον πιο φρικιαστικό τρόπο τα παιδιά και βάλανε φωτιά. Φανταστείτε την εικόνα να βασανίζουν το Στέλιο να μιλήσει που ήξερε τα πάντα, βασανίζοντας απάνθρωπα τη μικρότερη Ευαγγελία και τη Μαρία για να υποχρεώσουν το Στέλιο να μιλήσει. Δεν χρειάστηκαν παραπάνω από ένα τέταρτο σύμφωνα με τη μαρτυρία της Καλλιόπης της πιο κοντινής αυτόπτη μάρτυρα, από αρκετή απόσταση από τον απέναντι λόφο, για την “ανάκριση” και τα βασανιστήρια μέχρι να αποτελειώσουν τα παιδιά.
Αφήσανε το Στέλιο νεκρό έχοντας βγάλει τα μπροστινά του δόντια και χτυπώντας τον με το όπλο στο κεφάλι τη 12 χρονη Μαρία με μια εξ' επαφής σφαίρα στην καρδιά και την 7-8χρονη Ευαγγελία σκαλίζοντας με την ξιφολόγχη στις πατούσες τα ποδαράκια της και χτυπώντας την δυο φορές στην κνήμη. Μικρή σημασία έχει αν σύμφωνα με το θρύλο που ξεκίνησε από την καταγραφή ωμοτήτων που συνέταξαν Καζαντζάκης-Κακριδής κ.α. και συνεχίστηκε με τη λογοτεχνική απόδοση της Μαρίας Αμαριώτου, πως ο πατέρας παρακολουθούσε από κοντινή απόσταση κρυμμένος σε σχίνο ή καλαμιά τα τεκταινόμενα ή το ιστορικά ακριβές πώς ο πατέρας με τον Νίκο και τους άλλους χωριανούς όπως προείπα εκείνη τη στιγμή βρίσκονταν κρυβόμενοι κοντά στην κορυφογραμμή σε απόσταση πάνω από 1 χιλιόμετρο, με το τραγικό λάθος πως δεν περίμεναν ότι θα ενοχλούσαν τα μικρά παιδιά.
Αμέσως μετά τις δολοφονίες και ενώ η Γερμανοί είχαν απομακρυνθεί σε απόσταση που δεν υπήρχε πια οπτική επαφή προς το μετόχι, πρώτη φτάνει η γιαγιά Μαρία. Μετακινεί τα άψυχα σώματα προς τα έξω για να μην καούν στο σπίτι που κάπνιζε.
Λίγη ώρα αργότερα, αφού ήδη είχαν συναντηθεί ο πατέρας και ο Νίκος με την Καλλιόπη, φτάνουν και αυτοί στο μετόχι και όταν αντίκρισαν αυτήν την αποτρόπαια εικόνα δεν μπορούσαν να συνειδητοποιήσουν αυτό που είχε συμβεί, μπορεί να φανταστεί ο καθένας μας.
Μέχρι τα μεσάνυχτα έκλαιγαν απαρηγόρητοι για αυτό που τους συνέβη και ήταν σε απόγνωση και για το πώς θα μετακινούσαν τα νεκρά παιδιά στο χωριό για να τα θάψουν.
Διαπιστώνουν από τον ήχο του, πως το γαϊδουράκι τους, είχε πλησιάσει. Κατά τα μεσάνυχτα “φορτώνουν” την Ευαγγελία και τη Μαρία από τη μία και την άλλη πλευρά και το Στέλιο στο κέντρο του σαμαριού και παίρνουν όλοι το δρόμο προς την κατεύθυνση του χωριού. Σταμάτησαν στην κορυφογραμμή περιμένοντας να ξημερώσει. Αρχίζοντας να ξημερώνει από όλα τα χωριά ακουγόταν ένας ομαδικός θρήνος. Ήταν ο φοβερός πόνος των γυναικών και των παιδιών που θρηνούσαν για τους δικούς τους ανθρώπους. Ο πατέρας με τον Νίκο ξαναφορτώνουν τα νεκρά παιδιά και εκεί τα αποχαιρετούν με το τελευταίο φιλί. Ήταν πολύ επικίνδυνο να κυκλοφορούν οι άντρες αυτές τις μέρες στο χωριό. Η γιαγιά με την Καλλιόπη με το γαϊδούρι φορτωμένο με τα άψυχα σωματάκια συνεχίζουν προς το χωριό. Περνώντας από τον Άγιο Βασίλειο οι άνθρωποι παρά το δικό τους δράμα πού και αυτοί είχαν χάσει στις μαζικές δολοφονίες τους δικούς τους, μπροστά στην εικόνα που αντίκρισαν με το γαϊδουράκι φορτωμένο με τα τρία άψυχα κορμάκια, υποκλίνονται.
Εξαντλημένες φτάνουν στο Κεφαλοβρύσι και για την χαροκαμένη μάνα η αντίδραση της δεν περιγράφεται. Για αρκετή ώρα έκλαψε και χτυπήθηκε μόνη της, ποιος να την παρηγορήσει αφού όλο το χωριό ήταν βυθισμένο στην απόγνωση και κάθε σπίτι είχε τα δικά του θύματα.
Η Μαρτυρία της Βιργινίας ζώσας αδερφής των τριών μικρών ηρώων
Σας μεταφέρω όσα μας έγραψε για τη σημερινή εκδήλωση η θεία μου Βιργινία, 2χρονο παιδί τότε και η μικρότερη από τα αδέλφια, από το Λονδίνο όπου ζει:
"Ήρθε και πάλι η ημέρα του Σταυρού, εκείνη η ζοφερή ημέρα που θα μείνει στην ιστορία του ανθρώπινου γένους όπως η Σταύρωση του Χριστού.
Τρία αγνά περιστέρια μαρτύρησαν.
Πάμε στον οδοντογιατρό και με παυσίπονη ένεση δεν αντέχουμε τον πόνο.
Σκεφτείτε τώρα αυτά τα τρομαγμένα παιδιά να τους βγάζουν τα δόντια τους, να τα μαχαιρώνουν σε όλο το σώμα τους, να σκάβουν τις πατούσες τους και τόσα άλλα βασανιστήρια μέχρι να βγει η ψυχή τους.
Τα ζώα τα σφάζουν με μια μαχαιριά, αλλά τα αδέρφια μου με αμέτρητες.
Η ιστορία ποτέ δεν πρέπει να ξεχάσει αυτό το τρομερό και αποτρόπαιο έγκλημα.
Οι γονείς μου ποτέ δεν γέλασαν ξανά και πάντα έλεγαν, ήταν δικό τους λάθος που τα άφησαν μόνα τους γιατί πίστεψαν πως τα άγρια θηρία δεν πείραζαν τα μικρά παιδιά.
Πια μάνα μπορεί να ζήσει και να χαρεί όταν θα θάψει μόνη της τα τρία σπλάχνα της.
Παρά πολλοί αθώοι άνθρωποι από το χωριό μας και τα γύρω χωριά θυσιάστηκαν για την ελευθερία μας αλλά δεν υπέφεραν όπως τα αδέλφια μου.
Ο Θεός να αναπαύσει τη ψυχή όλων τον αθώων πεσόντων ηρώων και η ιστορία να διδάξει στους μεγάλους της γης και να μη μείνει μόνο στα βιβλία ως συνήθως.
Ευχαριστώ
Βιργινία Βερβελάκη"
Κλείνοντας,
Μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου ο κόσμος μετρούσε 50 εκατομμύρια νεκρούς, ολοκαυτώματα και τεράστιες καταστροφές. Η έκφραση ποτέ ξανά πόλεμος, ποτέ φασισμός ήταν στα στόματα όλων. Μα η μήτρα που γεννά τους πολέμους και το φασισμό είναι η ίδια που γεννά την αδικία και την εκμετάλλευση. Είναι η ίδια που γεννά την εξαθλίωση την πείνα και την προσφυγιά. Και τις μέρες που ζούμε φαίνεται ξανά η εγκυμοσύνη της. Είμαστε στον 3ο Παγκόσμιο Πόλεμο όσο και αν αρνούμαστε να το συνειδητοποιήσουμε. Στη προετοιμασία της επόμενης καταστροφής δυστυχώς συμμετέχει και η πατρίδα μας. Με τις πολιτικές των κυβερνήσεων η χώρα μας από τη Σούδα μέχρι την Αλεξανδρούπολη είναι διάσπαρτη με Αμερικανο ΝΑΤΟικες βάσεις που συμμετέχουν σε όλες τις πολεμικές συγκρούσεις. Πανάκριβα οπλικά συστήματα προστατεύουν τα πετρέλαια της ΑΡΑΜΚΟ στη Σαουδική Αραβία, την ΑμερικανοΝατοϊκή βάση στη Σούδα, φρεγάτες περιπολούν στην Ερυθρά θάλασσα και στον Ινδικό. Αυτό είναι συμμετοχή στις νέες σφαγές, στα νέα ολοκαυτώματα, από την Ουκρανία μέχρι το Ιράν και την μαρτυρική Παλαιστίνη.
Τα χθεσινά θύματα έχουν γίνει θύτες. Για το δολοφονικό κράτος του Ισραήλ σας μιλώ.
Για τα μνημόνια της ΕΕ που εξισώνουν το ναζισμό με τον νικητή που τον τσάκισε. Για την εξίσωση φασισμού και ναζισμού με τον κομμουνισμό.
Για τη αναβίωση των ναζιστών με την ανοχή της ΕΕ.
Τη δαιμονοποίηση και διωγμό των αγωνιζομένων ανθρώπων για δίκαιη κοινωνία.
Μόνη ελπίδα ο αγώνας των λαών.
Χρέος λοιπόν απέναντι στη θυσία της Βιάννου, χρέος απέναντι στους μικρούς ήρωες τα αδέλφια Βερβελάκη είναι να γίνουμε μέρος σε αυτό το ποτάμι που θα μας βγάλει στις θάλασσες των ονείρων μας.
Συγκινητική ήταν επίσης και η ιστορική αναδίφηση από τον επιζώντα Λεωνίδα Ποντικάκη, ο οποίος εξιστόρησε τις μνήμες του από το δραματικό εκείνο τριήμερο… του Σεπτέμβρη 1943.
