Είναι η πιο συχνή ερώτηση που δέχομαι όταν συζητάω με κάποιον.
Έχοντας συμπληρώσει λοιπόν 4 χρόνια διαμονής στην σκανδιναβική αυτή χώρα και συνεχίζοντας για κάμποσα ακόμα (άγνωστο το πόσα, για την ώρα), πήρα την απόφαση να καταγράψω και να μοιραστώ τις εμπειρίες μου από τη ζωή εδώ, για όλους εκείνους που ενδιαφέρονται να μάθουν, αλλά και όχι μόνο.
Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να ξεκαθαρίσω πως ό,τι περιγράφω δεν προέρχεται μόνο από προσωπική εμπειρία, αλλά -κυρίως- και μετά από συζητήσεις χρόνων με άλλους ανθρώπους που ζουν εδώ (Έλληνες, Σουηδούς, αλλά και άλλων εθνικοτήτων, ευρωπαϊκών και μη). Επίσης, επειδή όπως καταλαβαίνεις, ένα τέτοιο θέμα είναι αρκετά μεγάλο για να αναπτυχθεί σε ένα άρθρο, θα το χωρίσω σε δύο μέρη. Πάμε λοιπόν!
Ας αρχίσουμε με μια γενικότερη διαπίστωση: στην Ελλάδα, αλλά και στον περισσότερο κόσμο, υπάρχει μια τελείως λανθασμένη εικόνα για το τι κράτος είναι στα αλήθεια η Σουηδία. Μια εικόνα που δεν κρύβω ότι είχα κι εγώ στο μυαλό μου πριν έρθω εδώ και μάλιστα επηρέασε σε σημαντικό βαθμό την απόφαση μου να την επιλέξω ως τον επόμενο σταθμό της ζωής και της καριέρας μου. Και ο λόγος που επικρατεί αυτή η λάθος αντίληψη είναι ακριβώς η ίδια η σουηδική νοοτροπία.
Η Σουηδία είναι μια χώρα στην οποία κυριαρχεί το φαίνεσθαι και η βιτρίνα. Οι Σουηδοί νοιάζονται πάρα πολύ για την εικόνα που έχει το κράτος τους στο εξωτερικό και επενδύουν πολλά στο να παρουσιάζουν τα πράγματα τέλεια, ακόμα κι αν αυτά δεν είναι. Όχι όμως μόνο στο εξωτερικό, αλλά και στο εσωτερικό. Οι κυβερνήσεις της χώρας φροντίζουν διαχρονικά να αποκρύπτουν τα πραγματικά προβλήματα από τους πολίτες και να υποκρίνονται πως όλα είναι καλά, διότι έτσι θεωρούν ότι αφενός κανείς δεν αντιδρά και αφετέρου οι άνθρωποι είναι χαρούμενοι γιατί δεν έχουν σκοτούρες πάνω απ’το κεφάλι τους. Κοινώς, η άγνοια είναι ευτυχία κατά το σουηδικό πρότυπο.
Όμως αυτή η νοοτροπία είναι κάτι που συναντάει κανείς και στις διαπροσωπικές τους σχέσεις, αλλά και την κοινωνική ζωή. Οι Σουηδοί απεχθάνονται την διαμάχη και την διαφωνία και τις αποφεύγουν σαν το διάολο. Όταν υπάρχουν προβλήματα στις σχέσεις τους ή τους ενοχλεί κάτι, δεν θα το πουν ούτε θα κάτσουν να το λύσουν πρόσωπο με πρόσωπο. Αντιθέτως, θα κάνουν σαν να μην συμβαίνει τίποτα, θα υποκριθούν πως όλα είναι καλά και θα κρύψουν το πρόβλημα κάτω από το χαλί. Για όσο χρειαστεί. Κι αν φτάσουν σε σημείο που δεν πάει άλλο, ούτε τότε θα μιλήσουν. Απλώς θα διακόψουν κάθε επαφή, εντελώς ξαφνικά, χωρίς καμία προειδοποίηση. Γενικότερα, το να μην εξηγείς ή αιτιολογείς την συμπεριφορά και τις πράξεις σου ειναι τελείως φυσιολογικό για τα σουηδικά δεδομένα. Κάτι που βεβαίως έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση πολλών φαινομένων στην κοινωνία: υψηλά νούμερα διαζυγίων, ghosting στον κόσμο του dating, μακροσκελή meetings στην δουλειά ώστε να “λύσουμε” το πρόβλημα κουκουλώνοντάς το. Συνεπώς για κάποιους λαούς, όπως οι Ελληνες και οι Γερμανοί, που είναι πολύ ειλικρινείς και κυνικοί στην κουλτούρα τους, η σουηδική υποκρισία είναι πολύ κουραστική, έως και εκνευριστική.
Κατά τ’αλλα, αν έπρεπε να περιγράψω με μία λέξη την ζωή στη Σουηδία αυτή θα ήταν η λέξη ήρεμη. Με όλη την σημασία της. Πρόκειται για ένα κράτος πολύ οργανωμένο, που -με αγώνες χρόνων- έχει καταφέρει να λύσει βασικά προβλήματα των πολιτών, όπως εύρεση εργασίας, μισθοί, εκπαίδευση και παιδεία, και να επικεντρώσει το ενδιαφέρον τους σε άλλα ζητήματα, όπως το πώς θα κάνουν την καθημερινότητά τους πιο ενδιαφέρουσα μέσα από δραστηριότητες. Το οποίο είναι κάτι αν μη τι άλλο πολύ θετικό. Για παράδειγμα, πολλοί Σουηδοί δεν επιλέγουν να σπουδάσουν και αν το κάνουν, θα είναι μέχρι το πτυχίο και τέλος, διότι έχουν την δυνατότητα να βρουν δουλειά και μάλιστα με καλά λεφτά, χωρίς σπουδές χρόνων. Δεν είναι τυχαιο άλλωστε, που στην ακαδημαϊκή έρευνα όπου χρειάζεται διδακτορικό για να εργαστείς, η συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων στα σουηδικά πανεπιστήμια είναι ξένοι και όχι Σουηδοί (για 2,5 χρόνια δούλευα σε ένα γκρουπ 12 ατόμων, χωρίς ούτε έναν Σουηδο συνάδελφο). Έχουν μάλιστα την πολυτέλεια να επιλέγουν πού θα εργαστούν και να απορρίπτουν θέσεις εργασίας. Κάτι που θυμίζει λίγο την Ελλάδα προ κρίσης, όπου η επιλογή μιας θέσης εργασίας ή ενός επαγγέλματος ήταν πράγματι απο επιλογή και όχι από ανάγκη, όπως συμβαίνει σήμερα. Όσο για τους μισθούς και τα ωράρια, δεν έχουν να ανησυχούν διότι αυτά είναι ήδη κανονισμένα από τα σωματία των εργαζομένων και λειτουργούν ως “συλλογικές συμβάσεις” που έχουν επέλθει έπειτα από συμφωνία του εκάστοτε εργασιακού κλάδου με την κυβέρνηση. Και φυσικά εννοείται πως έχεις κατοχυρωμένα δικαιώματα σε social benefits (άδεια μητρότητας και πατρότητας -διότι στην Σουηδία δικαιουται αντίστοιχη άδεια και ο πατέρας ώστε το παιδί να μεγαλώσει και μαζί του και όχι μόνο με την μητέρα-, sick leave, διακοπές, κ.ο.κ.).
Και μιας και πιάσαμε το θέμα δουλειάς, είναι άξιο απορίας μερικές φορές το πότε δουλεύουν. Σε ένα ωράριο 8 ωρών, έχεις 1 ώρα διάλειμμα για φαγητό το μεσημέρι και δύο διαλείμματα των 30 λεπτών περίπου για καφέ (το γνωστό σε όλους ως “fika”). Και φυσικά δεν παίζει το σενάριο υπερωρίας. Ξεκινάνε στις 9 το πρωί και όταν το ρολόι πάει 5 παρά τα χουν ήδη μαζέψει για να φύγουν. Ακόμα περισσότερο το καλοκαίρι που ο καιρός είναι καλός και ξεκινάνε να φεύγουν από τις 3… Ωστόσο, το ότι δεν δουλεύουν πολύ δεν σημαίνει ότι είναι τεμπέληδες. Αντιθέτως, ο λόγος που δεν δουλεύουν πολλές ώρες είναι διότι στη σουηδική κοινωνία επικρατεί το πρότυπο “δουλεύω για να ζω” και όχι “ζω για να δουλεύω”. Ουσιαστικά, προτεραιότητά τους είναι να απολαμβάνουν τη ζωή και τον χρόνο με την οικογένεια και τους δικούς τους ανθρώπους. Κάτι που, αν μη τι άλλο, θα έπρεπε να είναι και ο στόχος κάθε κοινωνίας.
Όπως είπα προηγουμένως η ζωή είναι ήρεμη. Το οποίο σημαίνει πως ενίοτε ειναι και βαρετή. Με την έννοια ότι σε καθημερινή βάση δεν συμβαίνει κάτι απρόοπτο, θετικό η αρνητικό. Δεν κινείται κάτι και λίγο πολύ όλα είναι προβλέψιμα. Στην πολιτική, στην κοινωνία, στη δημόσια ζωή. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, απλώς το αναφέρω ως γεγονός. Φυσικά και υπάρχει νυχτερινή ζωή, φυσικά και υπάρχουν όμορφα μαγαζιά και μπαρ για να βγεις (θα αναφερθώ πιο αναλυτικά σε αυτό το κομμάτι στο άρθρο -β’ μέρος), φυσικά και υπαρχουν αρκετά και ωραία events και εκδηλώσεις να πας που δίνουν ένα ενδιαφέρον στην καθημερινή ζωή. Αλλά σε καμία περίπτωση δεν υπάρχει το vibe και η ζωντάνια που έχουν στην καθημερινότητά τους άλλες χώρες όπως η Αγγλία, η Γαλλία και η Ισπανία (πόσο μάλλον η Ελλάδα). Ακόμα και η Γερμανία για την οποία ακούγονται αρκετά, έχει πολύ πιο έντονους ρυθμούς και ζωντάνια, με αποκορύφωμα φυσικά το Βερολίνο, όπου γίνεται ένας μικρός χαμός. Το ίδιο έχω ακούσει (αν και δεν έχω πάει ο ίδιος) και για την Δανία και την Φινλανδία -δυο άλλες χώρες της Σκανδιναβίας, με διαφορετική καθημερινότητα όμως, απ’ ό,τι φαίνεται.
Η συνέχεια της ανάλυσής μας στο επόμενο άρθρο -β’ μέρος, όπου θα αναφερθούμε, μεταξύ άλλων, στο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά και το πολυδιαφημισμένο σύστημα υγείας, το κόστος ζωής, την Στοκχόλμη ως πόλη, τις συνήθειες των ανθρώπων και άλλα πολλά!
Η φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο είναι από το κέντρο της Στοκχόλμης και την τράβηξα ο ίδιος πέρυσι την άνοιξη.
*Ο Ηλίας Τζελέπης σπούδασε Βιολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και το 2013 μετακόμισε στην Μασσαλία της Γαλλίας, όπου και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Ανθρώπινη Παθολογία. Από το 2015 έως και σήμερα είναι υποψήφιος διδάκτωρ Ιατρικής Επιστήμης στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης. Η έρευνά του έχει δημοσιευτεί σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά. Ασχολούμενος ενεργά με τα κοινωνικά, πολιτικά, αλλά και φιλοσοφικά ζητήματα που απασχολούν τον κόσμο, το 2016 ξεκίνησε το blog “Νίψον Ανομήματα”, όπου γράφει άρθρα, απόψεις, αλλά και λογοτεχνικά κείμενα, με σκοπό να προβληματίσει και να φέρει την αλλαγή που ο ίδιος θέλει να δει στον κόσμο.
Διαβάστε περισσότερα κείμενα του Ηλία Τζελέπη στο site του και στη σελίδα του στο Facebook.
