Πολιτιστικοί σύλλογοι: Μεγάλο βάρος για να το σηκώνουν λίγοι

Όσο επιτυχημένο κι αν είναι ένα γλέντι, ένα φεστιβάλ, μια συναυλία, αν δεν οδηγεί σε ανάγκη για συμμετοχικότητα, είναι κενή η επιτυχία του

Βρισκόμαστε στις αρχές Μαρτίου και ήδη εδώ και αρκετό καιρό, οι περισσότεροι Πολιτιστικοί Σύλλογοι προετοιμάζουν τα πλάνα τους για το καλοκαίρι του 2026.

Είναι γεγονός πως καταγράφεται μια τάση του κόσμου να πηγαίνει στις πολιτιστικές εκδηλώσεις κάθε τύπου, περισσότερο από ό,τι στην περασμένη δεκαετία, για παράδειγμα. Δεν είναι τυχαίο πως μόνο στη Βιάννο υπάρχουν 5-6 γιορτές-φεστιβάλ που διεξάγονται σταθερά σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα μάλιστα με πρόσφατη μελέτη της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, η συμμετοχή σε φεστιβάλ και πολιτιστικές εκδηλώσεις έχει αυξηθεί πάνω από 25% την τελευταία δεκαετία στις μικρές και μεσαίες πόλεις. Η αύξηση αφορά κυρίως συναυλίες, τοπικές γιορτές και φεστιβάλ γαστρονομίας, ενώ οι εκδηλώσεις με θεατρικό ή εκπαιδευτικό χαρακτήρα έχουν πιο σταθερή συμμετοχή.

Κι ενώ υπάρχει η τάση του κόσμου να επισκεφθεί τα χωριά, να γνωρίσει διαφορετικά φεστιβάλ, να πάει σε μουσικές συναυλίες και άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις, παρατηρείται ένα είδος... μοναξιάς σε αυτούς που σηκώνουν το βάρος της διοργάνωσης. Με λίγα λόγια, αυξάνεται η επισκεψιμότητα, αλλά μένει "παγωμένη" η συμμετοχικότητα.

Σίγουρα θα υπάρχουν εξαιρέσεις, αλλά είναι αυτές που επιβεβαιώνουν τον κανόνα, καθώς σε 9 από τους 10 συλλόγους, παρατηρούμε πως το βάρος σηκώνεται από τα ίδια 5, 6 ή 7 άτομα, πράγμα απογοητευτικό από όποια σκοπιά κι αν το δει κανείς. Το βάρος είναι δυσανάλογο και φυσικά δημιουργεί την αίσθηση αδικίας σε αυτούς που το σηκώνουν. Και δικαιολογημένα. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό, ενώ θεωρητικά είναι μια καλή περίοδος για τα πολιτιστικά δρώμενα;

1. Εύκολη κριτική και απογοήτευση

Ναι, είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται διαχρονικά, όμως όπως πολλά πράγματα που νομίζαμε ότι δεν θα αλλάξουν ποτέ και τελικά αλλάζουν, έτσι πρέπει να γίνει και με αυτό. Ο δρόμος της εύκολης κριτικής από απόσταση είναι ο δρόμος που επιλέγουν οι πολλοί. Δυστυχώς, όσο κι αν το μοτίβο είναι γνωστό, δεν παύει να απογοητεύει όσους ασχολούνται και να αποθαρρύνει όσους θα ήθελαν να ασχοληθούν. Στις μικρές κοινωνίες, μοιραία η κριτική γίνεται προσωπική. Ο φόβος της δημόσιας έκθεσης, η κοινωνική σύγκριση, η σκληρή κριτική ακόμα και μετά από προσπάθεια, το καρτέρι στη γωνία για το κάθε λάθος, φορτίζουν αρνητικά τα άτομα που συμμετέχουν. Ήδη η καθημερινότητά μας πιέζει από κάθε πλευρά. Γιατί να μας πιεζόμαστε ακόμα κι όταν πάμε να βοηθήσουμε για το κοινό;

2. Η αίσθηση ότι οι αποφάσεις παίρνονται από λίγους

Στην αντίπερα όχθη, οι περισσότεροι σύλλογοι λειτουργούν πολύ συγκεντρωτικά. Συνήθως 1-2 άτομα είναι αυτά που κατευθύνουν και οι υπόλοιποι κατευθύνονται. Αυτό το μοντέλο δίνει μια σχετική ισορροπία, καθώς ο συνήθως ένας που αποφασίζει απορροφάει και τις σκληρές κριτικές που αναφέραμε παραπάνω, κάτι που πιθανά αντέχει και ως χαρακτήρας, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους που εργάζονται για τον σκοπό ανεπηρέαστοι από σκληρά λόγια. Αυτό όμως, ως λογική, ίσως αποθαρρύνει άτομα που για να προσφέρουν θέλουν να ξέρουν ότι ακούγονται και συμμετέχουν στις αποφάσεις.

3. "Κοιτάω τη δουλειά μου"

Είναι γεγονός πως οι κοινωνίες μας έχουν γίνει πιο ατομικές σε σχέση με τις περασμένες δεκαετίες. Οι άνθρωποι λειτουργώντας κοντόφθαλμα έχουν διαπιστώσει πως οτιδήποτε εκτός "του σπιτιού μας και της δουλειάς μας" αποτελεί έξτρα "μπελά", αφού η προσφορά δεν αναγνωρίζεται και τελικά φέρνει μόνο απογοήτευση. Φυσικά, αυτό λειτουργεί σε συνδυασμό με τον φόβο της κριτικής από τρίτους.

Ένα ενδιαφέρον παράδοξο είναι πως συνήθως οι ίδιοι άνθρωποι που λένε «εγώ δεν ασχολούμαι» είναι αυτοί που πρώτοι εκφράζουν τη μεγαλύτερη δυσαρέσκεια όταν κάτι δεν λειτουργεί σωστά.

Τώρα ας κοιταχτούμε στον καθρέφτη.

Η αλήθεια είναι πως κανείς ποτέ δεν έχει χρόνο.

Όλοι έχουμε μαγαζιά, δουλειές, οικογένεια, φίλους. Ίσως το 1985 ή το 1995 ο χρόνος να ήταν περισσότερος και τα οικονομικά δεδομένα καλύτερα. Όμως σήμερα η ανάγκη να επικοινωνούμε μέσω του πολιτισμού είναι τεράστια. Όλοι αφιερώνουμε χρόνο από τον χρόνο που ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ.

Δεν έχουμε βρει κανένα μαγικό τρόπο ώστε να κάνουμε τη μέρα μας 25 ώρες και δεν είναι ότι δεν νοιαζόμαστε για την οικογένεια μας και τη δουλειά μας.

Ακριβώς επειδή νοιαζόμαστε για την οικογένεια μας και το περιβάλλον στο οποίο αυτή ζει και αναπτύσσεται, επιλέγουμε να είμαστε συμμετοχικοί, ναι προσφέρουμε, να κάνουμε λάθη. Ακριβώς επειδή θέλουμε τα παιδιά μας να βλέπουν γονείς που προσπαθούν για κάτι κοινό και όχι γονείς που παρατηρούν άπραγοι, επιλέγουμε να συμμετέχουμε. Επειδή οι κοινωνίες είναι μικρές, η συμβολή μας μπορεί να είναι ακόμα μεγαλύτερη και σίγουρα γι'αυτό, είναι περισσότερο απαραίτητη. Όλοι θέλουμε κοινωνίες ζωντανές και όχι κοινωνίες-παρατηρητές.

Ζούμε σε τόπους που σπάνια γίνονται αξιοπρόσεκτα πράγματα. Ε, ας κάνουμε κάτι γι'αυτό.