Όταν η Κίνα πιάνει στο στόμα της τον Θουκυδίδη, δεν τον πιάνει για στολίδι.
Τον πιάνει σαν καυτό σίδερο. Γιατί μέσα σε εκείνη τη φράση, την «παγίδα του Θουκυδίδη», δεν υπάρχει ένα μάθημα ιστορίας.
Υπάρχει ένα σκοτεινό ζώο.
Η δύναμη που ανεβαίνει.
Η δύναμη που φοβάται.
Και ανάμεσά τους ο κόσμος, όπως το μικρό καράβι ανάμεσα στις Συμπληγάδες.
Η Αθήνα ανέβαινε.
Η Σπάρτη τρόμαξε.
Και από τον τρόμο της γεννήθηκε ο πόλεμος.
Όχι από τη λογική.
Όχι από τη δικαιοσύνη.
Από τον φόβο.
Αυτό διαβάζει σήμερα η Κίνα στον έλληνα ιστορικό: πως οι αυτοκρατορίες δεν καταστρέφονται μόνο όταν τις χτυπήσει ο εχθρός.
Κυρίως καταστρέφονται όταν αρχίζουν να βλέπουν στο πρόσωπο του άλλου το τέλος του εαυτού τους.
Η Κίνα λοιπόν δεν θυμάται τον Θουκυδίδη για να τιμήσει την Ελλάδα. Τον θυμάται για να κοιτάξει την Αμερική κατάματα και να της πει: πρόσεχε.
Μη με κάνεις δικό σου φόβο.
Μη με μετατρέψεις σε καθρέφτη της παρακμής σου.
Γιατί τότε δεν θα έχουμε πια πολιτική. Θα έχουμε μοίρα.
Και η μοίρα, όταν μπει ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις, δεν φοράει χιτώνα τραγωδίας. Φοράει στόλους, μικροτσίπ, δορυφόρους, βάσεις, θάλασσες, νομίσματα, πυρηνικά.
Ο παλιός πόλεμος των ελληνικών πόλεων επιστρέφει τώρα όχι με τριήρεις, αλλά με αόρατα νεύρα που ζώνουν τη γη. Και ο Θουκυδίδης, νεκρός τόσους αιώνες, στέκεται πάλι εκεί.
Όχι σαν άγαλμα.
Σαν ακτινογραφία του φόβου.
Και εμείς;
Εμείς ακούμε το όνομα του Θουκυδίδη να περνά από το Πεκίνο στην Ουάσιγκτον και στεκόμαστε αμήχανοι, σαν παιδιά που ξέχασαν τη φωνή του πατέρα τους.
Άλλοι παίρνουν τα δικά μας «νεκρά κείμενα» και τα κάνουν όργανα για να μετρήσουν αν ο κόσμος θα ζήσει ή θα καεί. Κι εμείς τα κρατάμε συχνά σαν σχολική σκόνη, σαν παλιά κορνίζα, σαν οικογενειακό πένθος χωρίς πρόσωπο.
Εδώ είναι η μεγάλη ντροπή.
Δεν είναι ότι χάσαμε τη δύναμη. Είναι ότι χάσαμε την επαφή με το ίδιο το νόημα που γέννησε η γλώσσα μας.
Γιατί ο Θουκυδίδης δεν λέει απλώς τι έγινε τότε.
Λέει τι γίνεται πάντα: όταν η δύναμη χάσει το μέτρο της, γεννά φόβο, όταν ο φόβος γίνει νόμος, γεννά πόλεμο κι όταν ο πόλεμος αρχίσει, η ιστορία δεν ζητά εξηγήσεις.
