Ο Χρ. Λιοντάκης για τα Αστερούσια, τις "Άκρες του Νότου"

ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΑ ΟΡΗ

Υψώνονται σ’ όλη την έκταση των ακτών του νομού Ηρακλείου. Οι νότιες υπώρειές τους βρέχονται από το Λιβυκό πέλαγος, οι βόρειες απολήγουν στην πεδιάδα της Μεσαράς, τη μεγαλύτερη της Κρήτης. Ορεινές κουρτίνες που κρύβουν τη θάλασσα και εμποδίζουν τις θαλάσσιες αύρες να δροσίσουν τους κατοίκους της.

Τόπος λατρείας από την προϊστορική εποχή. Στις ακτές του Τσούτσουρου βρίσκεται το περίφημο σπήλαιο της Ειλειθυίας, θεά του τοκετού, σημείο αναφοράς όχι μόνον των Κρητών αλλά και άλλων γειτονικών λαών.
Αρκετές οι αναφορές σ’ αυτά από αρχαίους και βυζαντινούς συγγραφείς: «Αστέριον – εφ’ υψηλού γαρ, φάσι κειμένη τοις πόρρηθεν ως αστήρ φαίνεται – έστι δε Αστερουσία Κρήτης, φασίν, όρος και πόλις δε περί τον Ινδικόν Καύκασον» (Ευστάθιος, Παρεκβολαί εις την Ομήρου Ιλιάδα Β 332).
Λίκνο μοναχισμού και αναχωρητισμού από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους. Σε λιμάνι του Λιβυκού πελάγους στους Καλούς λιμένες προσορμίστηκε το πλοιάριο που μετέφερε τον Απόστολο Παύλο στη Ρώμη, ύστερα από σφοδρή θαλασσοταραχή. Στην Γορτύνα, ακμαία ρωμαϊκή πόλη εκείνης της εποχής ίδρυσε εκκλησία κι άφησε εκπρόσωπό του τον Απόστολο Τίτο που διέδοσε τον χριστιανισμό στην Κρήτη.
Έντονοι και οι απόηχοι του αναχωρητικού κινήματος της Αιγύπτου και της Νιτρίας. Όρη διάσπαρτα από ερημητήρια, σκήτες, ιστορικές μονές: της Οδηγήτριας, του Κουδουμά, του Άγιου Νικήτα των Απεζανών όπου τιμάται ο καθηγητής της ερήμου ο Άγιος Αντώνιος. Προσκυνήματα, εκκλησίες, λατρευτικές σπηλιές στο Αγιοφάραγκο όπου υπάρχει πάλι ναός του Αγίου Αντωνίου στο Μάρτσαλο, με την εκκλησία μέσα στο σπήλαιο.
Ένας μοναχισμός με μια οριακή ασκητική. Λένε πως οι ερημίτες, οι σπηλαιοδίαιτοι δεν μιλήσαν μεταξύ τους παρά μόνο την ημέρα της Ανάστασης.
Με πολύτιμο οδηγό τα Μοναστήρια της Κρήτης του Νίκου Ψιλάκη μπορεί να επιχειρηθεί ένα μοναδικό προσκυνηματικό οδοιπορικό.
Απότομες πλαγιές προς το Λιβυκό, απορρώγες βράχοι, κόλποι, ορμίσκοι, δυσπρόσιτες ακρογιαλιές, κακοτράχαλα μονοπάτια που οδηγούν σε μοναστήρια χαμένα μισοϋψής των γκρεμών. Το παρθένο αντιστέκεται στην περίφημη «αξιοποίηση», στην επέλαση δηλαδή της βαρβαρότητας και του κακόγουστου νεοπλουτισμού. Άνιση μάχη με το εύκολο κέρδος και την ανθρώπινη ματαιοδοξία. Ευτυχώς εδώ υπάρχουν ακόμη απάτητα μονοπάτια, με τη χαμηλή, τη σεμνή και ταπεινή βλάστηση: φασκομηλιές, αστιβίδες, αγούδουροι, πρινάρια, θρούμπες, αγαύες, αρτύκοι και θυμάρια. Θυμάρι, ο άρχοντας των άδεντρων Αστερουσίων.
Μπορεί να χαϊδέψεις τα ταπεινά φυτά και να νιώσεις την πρωινή δρόσο στα ακροδάκτυλά σου. Από παντού σε κατακλύζουν μυρωδιές και αρώματα. Πού και πού όπου υπάρχει υποψία νερού στις ρεματιές οι πικροδάφνες δημιουργούν ένα ρόδινο χείμαρο. Ένας μικρόκοσμος θροΐζει και πάλλεται• ζωίφια, ζουζούνια, έντομα, μέλισσες, σφήκες, σαύρες, φίδια. Στον ουρανό μπορείς ακόμη να δεις σπάνια πουλιά με μοναδικούς κελαηδισμούς.
Ένας ολόκληρος κόσμος κρυμμένος στο βραχώδες άνυδρο. Το νερό σπάνιο, γι’ αυτό και όπου λιγοστό υπάρχει, ο τόπος θεωρείται ευλογημένος. Η βασιλεία του άνυδρου και του φρυγμένου. Φρυγμένο χώμα, φρυγμένα φυτά. Οι βράχοι μόνο χαρίζουν λίγο ίσκιο. Μια αίσθηση μοναδικής καθαρότητας. Η διαφάνεια στο απόλυτο. Ελάχιστοι βοσκοί με τα κοπάδια τους τραυματίζουν το απόκοσμο. Ελάχιστα και τα χωριά κυρίως προς τη βόρεια μεριά: Αχεντριάς, Καπετανιανά και πιο κάτω Καστελιανά, Φαβριανά, Δεμάτι. Εδώ έχεις μια αίσθηση του περιττού και μιας λιτότητας που επιμένει.
Αστερούσια: κιβωτός φυσικού κάλλους και ιστορικής μνήμης της Κρήτης.

Φεβρουάριος 2019
Χριστόφορος Λιοντάκης
Ποιητής

* Το κείμενο-ύμνος προς τα Αστερούσια, του αείμνηστου ποιητή, Χριστόφορου Λιοντάκη, με καταγωγή από το Ίνι και τη Μάρθα Βιάννου, κυκλοφόρησε στο πλαίσιο της έκθεσης του Γιάννη Ζαχαράκη, "Άκρες του Νότου"