Πολλά είναι τα έθιμα που αναβιώνουν κάθε χρόνο στην Κρήτη την Πρωτοχρονιά.
Η καλή χέρα, το σπάσιμο ενός καρπού από ρόδι, η ασκελετούρα και η πέτρα στην είσοδο κάθε νοικοκυριού είναι μερικά από τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς σε πολλές περιοχές της Κρήτης που διατηρούνται ως στις μέρες μας, την ώρα που και άλλα - σύγχρονα - έχουν ενταχθεί στα όσα καταγράφονται τις μέρες αυτές.
Η μπουγάτσα, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς είναι ίσως το πιο... γλυκό έθιμο του Ηρακλείου. Το λαχταριστό γλύκισμα καταναλώνεται σε τεράστιες ποσότητες, με τις ευχές για μια γλυκιά χρονιά.
Ο Άγιος Βασίλης σε όλη την Κρήτη κάνει την εμφάνιση του με διάφορους τρόπους! Από τη θάλασσα, στο λιμάνι του Αγίου Νικολάου. Με άμαξα, όπως θα έρθει φέτος στο Ρέθυμνο, ακόμη και μέσα από μια γυάλα του Ενυδρείου, ξεπροβάλλοντας ανάμεσα από τα ψάρια του «Θαλασσόκοσμου».
Την Πρωτοχρονιά, το χτύπημα της καμπάνας, κυρίως στην ύπαιθρο, «φέρνει» μικρούς και μεγάλους μετά την εκκλησία να παίρνουν ο κάθε ένας από μια πέτρα, να κάνουν το σταυρό τους και να την πηγαίνουν μέχρι το σπίτι.
Όπως λέει η Παράδοση, όσο μεγαλύτερη είναι η πέτρα τόσο περισσότερη ευτυχία γαλήνη και χαρά φέρνει στο σπιτικό.
Η ασκελετούρα γνωστή και ως μεγαλοκρέμυδο είναι ένα άγριο φυτό της Κρήτης. Ακόμα και να το βγάλεις από τη γη και το κρεμάσεις, δεν παύει να βγάζει νέα φύλλα και άνθη.
Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική του δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα, γι' αυτό την πρωτοχρονιά κρεμούν την ασκελετούρα στα σπίτια τους. Η καλή χέρα είναι ένα ακόμα παραδοσιακό έθιμο της δυτικής Κρήτης.
Σήμερα όπως και σε άλλες περιοχές της χώρας συνοδεύεται από χρηματικό ποσό που δίνει συνήθως ο παππούς, η γιαγιά, ο νονός στο παιδί.
Φυσικά σε όλο το νησί η παραμονή της Πρωτοχρονιάς «συνοδεύεται» από τα παραδοσιακά κάλαντα, ενώ η αλλαγή του χρόνου φέρνει πολλούς να τον υποδέχονται με πυροτεχνήματα, βεγγαλικά αλλά και μπαλωθιές.
Την ημέρα της Πρωτοχρονιάς έχουμε και το κόψιμο της βασιλόπιτας. Αποτελεί εξέλιξη του γνωστού και λαϊκού εθίμου της αρχαιότητας του εορταστικού άρτου, τον οποίο σε μεγάλες αγροτικές γιορτές οι αρχαίοι Έλληνες πρόσφεραν στις Θεούς.
Χαρακτηριστικό στοιχείο στις βασιλόπιτες είναι ότι ο άνθρωπος δοκιμάζει την τύχη του με το κέρμα, προσπαθώντας να μαντέψει πως θα του έρθουν τα πράγματα στη νέα χρονιά. Σε όποιον πέσει το φλουρί, θα είναι ο τυχερός και ευνοούμενος του νέου έτους.
Ενώ από κάθε γιορτινό τραπέζι δε λείπουν τα μεζεδάκια και τα χοιροσφάγια. Κι αν παλαιότερα όλοι έσφαζαν το γουρουνάκι που εξέθρεφαν για τις γιορτινές μέρες, σήμερα οι περισσότεροι το αγοράζουν, χωρίς βέβαια αυτό να αλλοιώνει το έθιμο με ταλουκάνικα, το απάκι, την τσιλαδιά και το σύγλινο.
