Στον δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα έχει εγκαθιδρυθεί μια κυρίαρχη αντίληψη όπου τα σκληρά μέτρα αντιστοιχούν μονοσήμαντα με την προφύλαξη της υγείας των πολιτών. Η λογική είναι ότι όσο πιο σκληρά μέτρα επιβάλλονται, τόσο πιο εύκολα θα σταματήσει η πανδημία.
Επίσης, τα καλά νέα για τα εμβόλια, καλλιέργησαν την αντίληψη πως “το εμβόλιο είναι εδώ”. Πολλά πρωτοσέλιδα είναι ασαφή και το μήνυμα της επιτυχούς και πολλά υποσχόμενης ενδιάμεσης εκτίμησης αποτελεσματικότητας του εμβολίου, εύκολα εκλαμβάνεται και ως “το τέλος την πανδημίας”.
Είναι αυτό δικαιολογημένο;
Ακόμα και αν η κάλυψη των πρώτων εμβολίων, πλησιάζει το εντυπωσιακό 90% της ανακοίνωσης των Pfizer/BioNtech, η διαθεσιμότητα είναι δυσεπίλυτο θέμα. Οι 1.3 δις δόσεις, δηλαδή εμβόλια για 650 εκ. άτομα μέσα στο 2021, είναι απίθανο να πλησιάσει την ζήτηση, ακόμα και εάν πράγματι το 30-40% του πληθυσμού δεν έχει καν την διάθεση να κάνει κάποιο εμβόλιο (όπως μας λένε κάποιες δημοσκοπήσεις). Επίσης θα πρέπει να λυθούν τα μεγάλα προβλήματα φύλαξης στους -80, σε ειδικά ψυγεία, και η μεταφορά σε ξηρό πάγο. Στην καλύτερη περίπτωση, ο εμβολιασμός θα φτάσει σε ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού στο τέλος του 2021.
Επίσης, δεν υπάρχουν ακόμη πληροφορίες εάν το εμβόλιο αποτρέπει και τις σοβαρές περιπτώσεις Covid-19, τον τύπο που μπορεί να προκαλέσει νοσηλεία και θάνατο· δεν υπάρχουν ακόμη πληροφορίες σχετικά με το εάν εμποδίζει τα άτομα να μεταφέρουν τον κορονοϊό, χωρίς να έχουν συμπτώματα· είναι αδύνατο να πούμε για πόσο καιρό θα προστατεύει, διότι έχει μελετηθεί για λίγους μόνο μήνες· τα αποτελέσματα δεν έχουν ελεγχθεί εξωτερικά και δεν έχουν δημοσιευτεί σε ιατρικό περιοδικό· και δεν έχουν παραδοθεί ανεξάρτητες εκθέσεις στην Pfizer και την BioNTech.
Το εμβόλιο δεν είναι πανάκεια ούτε το τέλος των μέτρων για φέτος τον χειμώνα.
Ποια μέτρα χρειαζόμαστε λοιπόν, για να βγούμε από τον χειμώνα υγιείς και με την κοινωνία μας αμιγή και παραγωγική; Ας δούμε δυο παραδείγματα.
Η Γαλλία, ακολούθησε μια σκληρή πολιτική. Στα μέσα Ιουλίου είχε περίπου 7-8 κρούσματα ανά εκατομμύριο (κ.α.ε. για συντομία). Στα μέσα Αυγούστου έφτασε τα 40 κ.α.ε. και μια εβδομάδα μετά επιβλήθηκε πέραν των μέτρων αποστασιοποίησης και η χρήση “μάσκας παντού” σε αρκετές περιοχές (και φυσικά στο Παρίσι). Στις αρχές Οκτωβρίου, με 150 κ.α.ε. έκλεισε η εστίαση, και στο τέλος Οκτωβρίου με 600 κ.α.ε. έγινε lockdown αντίστοιχο της Ελλάδας (αν και με με ανοιχτά Γυμνάσια και Λύκεια). Η άνοδος των κρουσμάτων για την ώρα συνεχίζεται, και έφτασε τα 850 κ.α.ε.
Η Ολλανδία ακολούθησε μια πιο χαλαρή πολιτική. Στα μέσα Ιουλίου είχε περίπου 7-8 κ.α.ε., όπως και η Γαλλία. Στα μέσα Αυγούστου έφτασε τα 40 κ.α.ε. αλλά δεν έκανε τίποτε. Στις αρχές Οκτωβρίου, έφτασε επίσης τα 150 κ.α.ε. και στα μέσα Οκτωβρίου τα 350 κ.α.ε ξεπερνώντας την Γαλλία που ήταν στα 250 κ.α.ε. Τότε μόνον έκλεισε η εστίαση και η σύσταση για εργασία από το σπίτι έγινε πιο ισχυρή, ενώ για πρώτη φορά έγινε σύσταση για χρήση μάσκας σε δημόσιους εσωτερικούς χώρους. Τα κρούσματα έφτασαν τα 600 κ.α.ε. το τέλος Οκτωβρίου, όπως και στην Γαλλία. Και τις επόμενες δέκα μέρες έπεσαν κάτω από τα μισά, σε λιγότερα από 300 κ.α.ε.!
Με άλλα λόγια το δόγμα “μέτρα με μέτρο” για να αποφεύγεται η κόπωση των πολιτών, και η εκτίμηση της επίδρασης τους στην πορεία της πανδημίας - μια και χρειάζονται τουλάχιστον δύο εβδομάδες για να φανούν τα αποτελέσματα τους πριν από τα επόμενα βήματα - φαίνεται να λειτουργεί. Αντίθετα το “παν ‘μέτρο’ άριστον” και η επακόλουθη υπερβολική πίεση και κόπωση των πολιτών, δεν φαίνεται να έχει καλύτερα αποτελέσματα, τουλάχιστον στο παράδειγμα των δύο αυτών γειτονικών χωρών.
Μας διδάσκει αυτό κάτι για την Ελλάδα, που έλαβε την απόφαση σκληρού lockdown στα 200 κ.α.ε., δηλαδή πολύ πιο νωρίς και πιο σκληρά μέτρα από την Γαλλία; Αυτό ας το απαντήσουν οι σοφότεροι και περισσότερο αρμόδιοι από την ταπεινότητα μου. Εξάλλου, θα αναρωτηθεί καλόπιστα ο αναγνώστης, δεν είναι καλύτερα να παίρνουμε τα σκληρότερα δυνατά μέτρα, για να μην ρισκάρουμε την υγεία των πολιτών;
Πέρα από τις ζημιές στην οικονομία αλλά και στην κοινωνία, είναι πλέον σαφές πως τα σκληρά μέτρα έχουν ένα κρυφό υγειονομικό κόστος: χαμένες χημειοθεραπείες και ακτινοθεραπείες για καρκινοπαθείς, αναβεβλημένα χειρουργεία για καρδιαγγειακά προβλήματα, καθυστερημένες διαγνώσεις για καρκίνους και καρδιαγγειακά (που αποτελούν τα 2/3 των θανάτων κάθε χρόνο, πάνω από 50,000 φέτος στην Ελλάδα, ή αν προτιμάτε 100 περίπου καθημερινά) και βεβαίως αλόγιστη επιβάρυνση ψυχολογικών και ψυχιατρικών προβλημάτων που οδηγούν στην κοινωνική αλλά και εργασιακή απομόνωση πολλών συμπολιτών μας και ιδιαίτερα των νέων, αλλά ακόμα και σε αυτοκτονίες.
Με δεδομένο λοιπόν το ότι η λογική "βαστάτε πατριώτες βγαίνει το εμβόλιο" είναι έωλη, τι πρέπει να γίνει; Είναι απόλυτα απαραίτητο λοιπόν να υπάρξει μια πολιτική επικοινωνία και μια πολιτική η οποία θα ξεφύγει από το “lockdown γιατί γέμισαν οι ΜΕΘ”, “μάσκες είναι το εμβόλιο μέχρι να βγει το εμβόλιο”, και “εμβόλιο μέχρι την άνοιξη”. Η κυβέρνηση οφείλει να προτείνει και να επιβάλλει μέτρα (διότι το “παν μέτρο άχρηστο” είναι εξίσου λάθος με τον “παν μέτρο άριστο”) με βάση προκαθορισμένους και δημόσια προσβάσιμους αντικειμενικούς δείκτες που δεν είναι βασισμένοι μόνον στα τεστ αλλά και στις αντοχές του συστήματος υγείας. Επίσης, τα μέτρα πρέπει να είναι μέρος μια μακροπρόθεσμης στρατηγικής. Είναι απαράδεκτο να αλλάζουν τα μέτρα κάθε δυο-τρεις μέρες, ή και από το βράδυ ως το επόμενο πρωί, χωρίς να εκτιμηθεί πρώτα η επίδραση τους στην πορεία της πανδημίας.
Επίσης, οφείλουμε να εξηγήσουμε στους πολίτες πως οι απώλειες ζωής από μολυσματικές ασθένειες (~5,000 τον χρόνο στην Ελλάδα σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Υπηρεσία) είναι αναπόφευκτες και όχι μια πρόσκαιρη ιδιοτροπία την πανδημίας του κορονοϊού.
Δια ταύτα; Η κυβέρνηση οφείλει να πείσει πως αφήνει πίσω της το δόγμα της προσωπικής ευθύνης, και οφείλει να μεταβεί στο δόγμα της κοινωνικής ευθύνης, προς την οποία συμβάλει και ο πολίτης αλλά και το κράτος. Οι συγκεκριμένες προτάσεις για το πως πρέπει να συμβάλλει το κράτος, με κόστος υποπολλαπλάσιο τους κόστους του lockdown, υπάρχουν. Λίγες από αυτές ακολουθούν:
Δωρεάν τεστ σε όλους σε δειγματοληπτικά κέντρα εκτός νοσοκομείων, για αποφυγή επιμολύνσεων και φόρτωσης της τριτοβάθμιας, με σκοπό την έγκαιρη απομόνωση της πλειοψηφίας των κρουσμάτων.
Ενίσχυση πρωτοβάθμιας φροντίδας για ελαφρά περιστατικά· επίσης για πολλά περιστατικά η νοσηλεία μπορεί να γίνει με οξυγόνο στο σπίτι για λίγες μέρες.
Ενίσχυση των κυλιόμενων ωραρίων στο δημόσιο για αποφυγή συνωστισμού σε υπηρεσίες και μέσα μαζικής μεταφοράς.
Ενίσχυση και επιχορήγηση του διαδικτύου για πιο αποδοτική “δουλειά στο σπίτι” και καλύτερη ποιότητα στην τηλεκπαίδευση.
Απομόνωση των ευπαθών ομάδων με ενίσχυση ειδικών δομών αλλά και ενθάρρυνση της ιδέας “ο παππούς και η γιαγιά πίσω στο χωριό” με κίνητρα και κοινωνική βοήθεια.
Γρήγορα τεστ σε κλειστές δομές ηλικιωμένων, χώρους εργασίας με επιβάρυνση, εκπαιδευτικούς, και άλλες ομάδες με μεγάλη έκθεση ή ευαισθησία.
Σαφής εθνική στρατηγική για την χρήση των εμβολίων κατά προτεραιότητα τώρα, με διαφάνεια και ενημέρωση, και ανάπτυξη υποδομών διανομής, φύλαξης, και χορήγησης.
