Ένα κείμενο για τις πρωτοπόρες γυναίκες της πόλης του Ηρακλείου, δημοσίευσε η αρχαιολόγος και υποψήφια δήμαρχος Ηρακλείου, Λιάνα Σταρίδα, λόγω της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.
"Οι γυναίκες, είτε είναι στον τομέα της τέχνης, της διανόησης και του πολιτισμού, είτε της επιχειρηματικότητας, του αθλητισμού, της ευεργεσίας και της κοινωνικής προσφοράς, κατάφεραν, μέσα από προσωπική προσπάθεια και επιμονή, να υπερπηδήσουν εμπόδια και δυσκολίες, να καλλιεργήσουν τα ταλέντα και τις κλίσεις τους και να προσφέρουν, εμπνέοντας ταυτόχρονα και τους γύρω τους να πράξουν το ίδιο. Οι γυναίκες του Ηρακλείου κατέχουν μια επάξια θέση στο πλατύτερο αυτό γυναικείο κίνημα. Γυναίκες διανοούμενες, ποιήτριες, πεζογράφοι, καλλιτέχνιδες, επιστήμονες, επαγγελματίες και επιχειρηματίες αποτέλεσαν τις πρωτοπόρες, τολμηρές και αποφασισμένες να δημιουργήσουν, να δουλέψουν, να ξεφύγουν από το στενό ανδροκρατούμενο επαρχιακό περιβάλλον και να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους.
Αναφέρομαι στις γυναίκες εκείνες που ξεπήδησαν μέσα από το παραληρηματικό και λαχταρισμένο για έντονη ζωή, διασκέδαση και προβολή αστικό Ηράκλειο των δεκαετιών 1920-1940, αφήνοντας έντονα τα ίχνη τους μέχρι σήμερα.
ΓΑΛΑΤΕΙΑ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ (1881-1962)
Πρωτότοκη κόρη του τυπογράφου Στυλιανού Αλεξίου και της Ειρήνης Ζαχαριάδη. Η μόρφωσή της προήλθε από το οικογενειακό της περιβάλλον και από τη φοίτησή της σε γαλλικό σχολείο. Παντρεύτηκε τον Νίκο Καζαντζάκη έζησε μαζί του 15 χρόνια και χώρισαν. Το 1927 παντρεύτηκε τον Μάρκο Αυγέρη και εντάχτηκε στο Κ.Κ.Ε. Διώχτηκε για τη δράση της από τη δικτατορία του Μεταξά αλλά και τη μεταπολεμική κυβέρνηση. Πέθανε μετά από τραυματισμό σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα στην Αθήνα το 1962. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1906 με το πεζογράφημα Δικταίον Άντρον με το ψευδώνυμο Lalo de Kastro. (23) Ακολούθησαν ποιήματα, μεταφράσεις, κριτικά δοκίμια, θεατρικά έργα και μελέτες της σε πολλά περιοδικά, αρχικά με το πατρικό της όνομα ή με ψευδώνυμα και μετά τον πρώτο γάμο της, με το όνομα Γαλάτεια Καζαντζάκη το οποίο διατήρησε και μετά το διαζύγιό της.
ΈΛΛΗ ΑΛΕΞΙΟΥ (1894-1988)
Ήταν η μικρότερη αδελφή της Γαλάτειας. Το 1913 πήρε το δίπλωμα της Αρσακείου Παιδαγωγικής Ακαδημίας και αμέσως από τον επόμενο χρόνο άρχισε να δουλεύει ως δασκάλα στο Γ΄ Χριστιανικό Παρθεναγωγείο της Αγίας Παρασκευής Ηρακλείου, μια εμπειρία που αποτυπώθηκε στο πρώτο της ομότιτλο μυθιστόρημα.Ως μέλος του ΚΚΕ συνελήφθη και ανακρίθηκε από την Ειδική Ασφάλεια της μεταξικής δικτατορίας. Τα χρόνια του πολέμου και της Κατοχής, ταυτόχρονα με την ενεργή συμμετοχή της στο «EAM Λογοτεχνών», ανέλαβε τα σχολικά συσσίτια μέχρι το 1945. Η Έλλη Αλεξίου εργάστηκε στην εκπαίδευση, σε Ελλάδα και εξωτερικό, συνολικά επί 42 χρόνια. Το συγγραφικό της έργο υπήρξε τεράστιο και πολυποίκιλο.
ΜΑΡΙΑ ΑΜΑΡΙΩΤΟΥ (1896-1997)
Γεννήθηκε στο Καστέλι Φουρνής Μεραμβέλλου. Πολύ νωρίς άρχισε να γράφει ποιήματα, που συμπεριέλαβε αργότερα σε πέντε ποιητικές συλλογές. Μέχρι το 1921 δίδαξε σε δημοτικά σχολεία του Λασιθίου και ανέπτυξε στενό δεσμό φιλίας και συνεργασίας με την λαογράφο Μαρία Λιανδάκη και την δασκάλα Σοφία Μαυροειδή. Το 1921 μετέβη στη Γερμανία για Παιδαγωγικές σπουδές, αρχικά στο Πανεπιστήμιο της Ιένας και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, όπου παρακολούθησε Παιδαγωγικά, Βυζαντινολογία, Ψυχοπαιδαγωγική και. Γλωσσολογία.
Το 1926 αναγορεύτηκε διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Μονάχου με θέμα της διατριβής της «Το γράψιμο και η αγωγή».
ΣΟΦΙΑ ΜΑΥΡΟΕΙΔΗ - ΠΑΠΑΔΑΚΗ (1904-1977)
Γεννήθηκε στο χωριό Φουρνή Μεραμβέλλου από πολύ φτωχή οικογένεια. Αποφοίτησε με πολλές δυσκολίες από την Παιδαγωγική Ακαδημία του Ηρακλείου και εργάστηκε στη Μέση Εκπαίδευση στην Κρήτη για τρία χρόνια. Στη συνέχεια μπήκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών απ’ όπου αποφοίτησε το 1930 και παράλληλα φοίτησε στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών.Συνεργάστηκε με λογοτεχνικά περιοδικά και ασχολήθηκε με την παιδική λογοτεχνία, το θέατρο, τη λογοτεχνική και θεατρική κριτική, τη μελέτη και την ταξιδιωτική πεζογραφία, ενώ σημαντική υπήρξε και η μεταφραστική της δραστηριότητα. Τιμήθηκε με το Βραβείο Εθνικής Αντίστασης για την ποιητική συλλογή της Της Νιότης και της Λευτεριάς (1946).
ΚΑΛΛΙΓΙΑΝΝΗ ΘΑΛΕΙΑ -(Κυριακουλάκη), (1906- 1988)
Σπούδασε στη Μέση Εμπορική Σχολή και αργότερα στην Πάντειο. Πήρε μαθήματα Γαλλικής, Αγγλικής και Γερμανικής γλώσσας. Από το 1930 πήρε το βάπτισμα στη Λογοτεχνία, Δημοσιογραφία και Ζωγραφική! Κύριο βιοποριστικό της επάγγελμα η δημοσιογραφία απ όπου και συνταξιοδοτήθηκε. Όταν άρχισε να εκδίδει τις Κρητικές Σελίδες το 1936 ήταν ήδη γνωστή στους τοπικούς κύκλους, αφού δημοσιογραφούσε στις εφημερίδες του Ηρακλείου. Επίσης, ασχολήθηκε με τη Λαογραφία συλλέγοντας πλούσιο υλικό, κυρίως παραμύθια, παραδόσεις, θρύλους, δημοτικά τραγούδια και άλλα στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού. Ήταν γυναίκα με πείσμα και ιδιαίτερο δυναμισμό, δραστήρια, φιλόδοξη, με σπάνια μόρφωση και εξαιρετικά όμορφη. Συμμετείχε ενεργά στην Εθνική Αντίσταση ως μέλος του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, στα συσσίτια για τους απόρους της Κατοχής και το 1948 - 51 εξορίστηκε στη Χίο, Τρικέρι μαζί με την Κατίνα Παϊζη και Μακρόνησο.Έγραψε περί τα πενήντα βιβλία, από τα οποία εκδόθηκαν τα δεκαπέντε έως σήμερα, ασχολήθηκε με μεταφράσεις ενώ είχε στο ενεργητικό της πολλές ομαδικές εκθέσεις ζωγραφικής.
ΚΑΤΙΝΑ ΠΑΪΖΗ -ΖΩΓΡΑΦΟΥ (1911-1996)
Τελείωσε το Διδασκαλείο Ηρακλείου και στη συνέχεια πήγε στην Αθήνα για μετεκπαίδευση, όπου και πήρε πτυχίο Παιδαγωγικής από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Αρχικά εργάστηκε στο Μαράσλειο, από όπου την μετέθεσαν για πολιτικούς λόγους στο Β΄ Εξατάξιο Δημοτικό Σχολείο Καλλιθέας. Ήταν ενταγμένη στο ΕΑΜ τα χρόνια της Κατοχής, όπως η αδελφή της ηθοποιός Αλέκα Παΐζη. Σημάδεψε το πέρασμά της απ’ τη ζωή και τον χώρο της διανόησης με γερή μολυβιά. Ποτέ δεν έπαψε να υπηρετεί την ποίηση. Στίχοι της δημοσιεύονταν σε έντυπα της εποχής ενώ εξέδωσε πέντε ποιητικές συλλογές.
ΛΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ (1922-1998)
Ο πατέρας της ήταν ο εκδότης της εφημερίδας Ανόρθωση με ιδιαίτερα φιλελεύθερες ιδέες για την εποχή του και πάθος για τη δημοσιογραφία. Φοίτησε στο «Λύκειο ο Κοραής» και στο Καθολικό Γυμνάσιο των Ουρσουλίνων στη Νάξο. Η πνευματική ελευθερία, η εγρήγορση και η έντιμη μαχητικότητα ήταν χαρακτηριστικά της Ζωγράφου σε όλα όσα έκανε και έγραψε, ακόμη και στα «λάθη» της. Δημοσίευσε 24 βιβλία που έχουν κάνει αλλεπάλληλες εκδόσεις και σημαντικά δοκίμια για Έλληνες και ξένους συγγραφείς. Ο λόγος της υπήρξε αντισυμβατικός και χαρακτηρίστηκε ως η σκοτεινή θεά Εκάτη της λογοτεχνίας μας.
ΜΑΡΙΑ ΦΙΟΡΑΚΗ (1912-1970)
Ξεκίνησε να ασχολείται με την τέχνη, αρχικά με τη γλυπτική και το σχέδιο και μετά με τη ζωγραφική. Δάσκαλος, σύμβουλος και θαυμαστής της υπήρξε ο ζωγράφος Θωμάς Φανουράκης, που την ενθάρρυνε στα πρώτα της βήματα. Πραγματοποίησε λίγες σχετικά εκθέσεις, αρχίζοντας από μια ομαδική έκθεση στη Νέα Υόρκη το 1961 και ακολούθως στο Ηράκλειο το 1962 και το 1970 .
Όσο ζούσε, τα έργα της έμεναν άγνωστα στους πολλούς αλλά μετά τον θάνατό της θεωρήθηκε ένα από τα πιο ρωμαλέα και αυθόρμητα ταλέντα στην ελληνική ζωγραφική. Η χρωματική της γκάμα ήταν πάντα σωστή και ρωμαλέα και οι φυλλωσιές της από τις πιο συναρπαστικές που έχουν ζωγραφιστεί ποτέ.
ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΣΕΛΟΥ, Η ΠΡΩΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ
Στις 20 Φεβρουαρίου 1936 μια νέα εγγραφή μέλους δεν πέρασε απαρατήρητη στον Δικηγορικό Σύλλογο Ηρακλείου. Με αριθμό μητρώου Κ-28 εγγράφηκε στον Δικηγορικό Σύλλογο Ηρακλείου η πρώτη γυναίκα μέλος του.
ΟΛΓΑ ΛΥΔΑΚΗ (1907-2004)
Υπήρξε η πρώτη φαρμακοποιός της πόλης μας. Πατέρας της ήταν ο γνωστός φαρμακοποιός Σωκράτης Χανιωτάκης. Το 1925 γράφτηκε στη Φαρμακευτική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών απ’ όπου πήρε το πτυχίο της με Άριστα. Για ένα χρόνο περίπου εργάστηκε στο φαρμακείο του πατέρα της και το 1930 άνοιξε το δικό της φαρμακείο στις Άνω Αρχάνες που λειτούργησε μόνο 6 μήνες, διότι το Πανάνειο Νοσοκομείο ζητούσε φαρμακοποιό. Μετά από εξετάσεις τις οποίες πέτυχε, υπήρξε η φαρμακοποιός του Πανανείου, από το 1930 έως το 1955.
ΜΕΡΟΠΗ ΛΥΔΑΚΗ – ΜΑΤΖΑΠΕΤΑΚΗ (1905-1989)
Υπήρξε η πρώτη γυναίκα ιατρός - μικροβιολόγος του Ηρακλείου. Σπούδασε στη Γαλλία και πήρε την ειδικότητα της μικροβιολογίας και το διδακτορικό της δίπλωμα από το πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Το 1935 άρχισε να εξασκεί το επάγγελμα της μικροβιολόγου στο Ηράκλειο. Παντρεύτηκε τον φαρμακοποιό και μετέπειτα βουλευτή της Ε.Κ. Εμμ. Ματζαπετάκη.
ΜΑΡΙΑ ΜΑΚΑΡΩΝΑ (1915-1989)
Υπήρξε η πρώτη γυναίκα μαιευτήρας –γυναικολόγος στο Ηράκλειο. Σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών απ’ όπου πήρε το πτυχίο της το 1945 και αμέσως μετά πήρε την ειδικότητα της χειρουργού γυναικολόγου. Λόγω της ένταξής της στο ΚΚΕ και τη συμμετοχή της στην Εθνική Αντίσταση υπέστη πολιτικές διώξεις και αντιμετώπισε οξύ πρόβλημα επιβίωσης. Ήταν η μοναδική μαιευτήρας που καλείτο στο Πανάνειο και το Βενιζέλειο νοσοκομείο για να πραγματοποιεί επείγουσες καισαρικές επεμβάσεις. Βίωσε έναν απίστευτο ανταγωνισμό από τους άνδρες συναδέλφους της και σε συνδυασμό με τις πολιτικές της πεποιθήσεις διώχτηκε από τη χούντα."
