Η ομιλία του Αριστομένη Ι. Συγγελάκη στη Γιορτή Μπανάνας
11/08/2019
Θα μου επιτρέψετε πριν αρχίσω την ομιλία μου να σας παρακαλέσω να τηρήσουμε ενός λεπτού σιγή στη μνήμη του Δημήτρη Βασιλικάκη, του αγαπητού φίλου και συνοδοιπόρου και επί σειρά ετών Προέδρου του Άρβειου Δία, που έφυγε πριν 40 μέρες από τη ζωή.
Αιωνία του η μνήμη!
Σεβαστοί πατέρες, κύριοι βουλευτές, κύριε βουλευτά, κύριε δήμαρχε, κύριε εκλεγέντα δήμαρχε, κυρίες και κύριοι εκπρόσωποι των φορέων της επαρχίας Βιάννου
Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμότατα τους διοργανωτές, τον Πολιτιστικό Σύλλογο Άρβης και το Συνεταιρισμό Μπανανοπαραγωγών Άρβης, για την τιμή που μου επιφύλαξαν, να με ορίσουν ομιλητή σήμερα στην έναρξη της 3ης Γιορτής Μπανάνας Άρβης. Ευχαριστώ επίσης και τον δάσκαλο Γιάννη Μαστοράκη που με πρότεινε.
Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, στα μέσα του Αυγούστου, είμαστε εδώ στην Άρβη, στην Γιορτή της Μπανάνας. Αρβίτες, Βιαννίτες και φίλοι από την υπόλοιπη Κρήτη και όλη την Ελλάδα, συναντιόμαστε σήμερα εδώ για να αναδείξουμε την μπανάνα, μία καλλιέργεια ταυτισμένη με τη σύγχρονη ιστορία της Άρβης, να συζητήσουμε για την αναπτυξιακή προοπτική του τόπου και να ζήσουμε ευχάριστες στιγμές, δίπλα στο κύμα, κάτω από το λαμπερό φως του φεγγαριού. Αλλά και να αναζητήσουμε όλοι μαζί ένα άλλο πρότυπο, με κλειδιά την αειφόρο ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή, την ποιότητα ζωής.
Η Άρβη, το στολίδι του Λιβυκού, με τις δυναμικές, καινοτόμες καλλιέργειες και τους δημιουργικούς ανθρώπους. είναι ένας οικισμός με ιστορία 4.000 ετών, όπως και άλλοι οικισμοί της Βιάννου. Αναφέρεται ως αυτόνομη πόλη με δικό της νόμισμα τον 18ο π.Χ. αιώνα. Τόπος όπου λατρευόταν ο Άρβιος Δίας, το ιερό του οποίου ήταν στη θέση της σημερινής Ιεράς Μονής Αγίου Αντωνίου, στην είσοδο του πανέμορφου φαραγγιού της Άρβης.
Η Άρβη καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Άραβες κατά τον 7ο μΧ αιώνα. Ξαναχτίστηκε όμως και ήταν ένας φυσικός λιμένας με έντονη εμπορική και αγροτική δραστηριότητα.
Ορμητήριο της Αντίστασης η Άρβη στην Κατοχή
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής η Άρβη αποτέλεσε ορμητήριο της Αντίστασης στη νότια Κρήτη. Η Ι.Μ. Αγίου Αντωνίου, όπως και τα άλλα μοναστήρια της Βιάννου, έδωσαν το παρών στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Και πλήρωσαν βαρύ τίμημα, όπως ολόκληρη η επαρχία Βιάννου, ολόκληρη η Ελλάδα. Ο ιερομόναχος Κύριλλος Συναδινάκης (σε ηλικία άνω των 70 ετών από το Αμαριανό Πεδιάδας) και ο λαϊκός Μανώλης Παξιμαδάκης (σε ηλικία 56 ετών από τα Καστελλιανά, παντρεμένος από τον Άγιο Βασίλειο Βιάννου με την Αικατερίνη Μιχαλοδημητράκη) ήταν μεταξύ των εκτελεσθέντων υπό των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής το μαύρο Σεπτέμβρη του 1943, ενώ η περιοχή υπέφερε τα πάνδεινα αφού οι Γερμανοί είχαν κηρύξει τα νότια παράλια της Βιάννου ως νεκρή ζώνη σε βάθος πέντε χιλιομέτρων εξολοθρεύοντας κάθε ίχνος ζωής εντός αυτής. Με τον τρόπο αυτό στέρησαν την επιβίωση όσων είχαν επιζήσει του Ολοκαυτώματος.
Στη σύγχρονη εποχή, η Άρβη στηρίχθηκε στη γεωργία και το εμπόριο, αξιοποιώντας και τον απάνεμο φυσικό λιμένα που διαθέτει. Με τα φυσικά της χαρίσματα (κλίμα και εύφορο έδαφος) και τη δουλειά των κατοίκων της, που πλήθυναν τις τελευταίες δεκαετίες (ένα πραγματικό χωνευτήρι ανθρώπων και πολιτισμών είναι η Άρβη), κατόρθωσε να αναπτυχθεί γρήγορα, αφήνοντας πίσω της τη φτώχεια της Κατοχής, του Εμφυλίου και των μετεμφυλιακών χρόνων. Σήμερα η Άρβη και η γύρω περιοχή, παρά την κρίση, ευημερεί κι αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά παραγωγικά κέντρα της Κρήτης, με τα πρώιμα κηπευτικά υψηλής ποιότητας να κατακλύζουν τις ευρωπαϊκές αγορές.
Όμως το πιο χαρακτηριστικό προϊόν αλλά και οργανικό στοιχείο της ταυτότητας της Άρβης είναι η μπανάνα.
Ένας αιώνας μπανάνα Άρβης
Σύμφωνα με τον θρύλο, σχεδόν 100 χρόνια πριν, το 1920 (για άλλους ακόμη νωρίτερα: το 1908), ένας καλόγερος πέρασε κρυφά στην Άρβη, ένα φυτό μπανάνας από την Αίγυπτο. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, την μπανάνα έφερε στη Βιάννο ο Βιαννίτης Γεώργιος Παπαμαστοράκης, Πρωθυπουργός της Κρητικής Πολιτείας.
Το ημιτροπικό κλίμα και το εύφορο έδαφος της Άρβης βοήθησαν και η μπανάνα έπιασε. Την αρχική αμηχανία κι επιφυλακτικότητα των κατοίκων απέναντι σ' αυτό το εξωτικό φυτό διαδέχθηκε ο ενθουσιασμός για τη γεύση του καρπού της και την ευκολία της καλλιέργειάς της. Σιγά σιγά, η μπανάνα αντικατέστησε το αμπέλι και τις άλλες παραδοσιακές καλλιέργειες. Ο τόπος ομόρφυνε ακόμη περισσότερο και πρόκοψε.
Επωφελούμενη της προστατευτικής πολιτικής των ελληνικών προϊόντων της δεκαετίας του 1980 η καλλιέργεια της μπανάνας απέβη χρυσοφόρος. Ωστόσο, λίγα χρόνια μετά, η κατάργηση των προστατευτικών πολιτικών κλόνισε την καλλιέργεια της μπανάνας, καθώς οι εισαγόμενες μπανάνες, αν και υποδεέστερης αξίας, ήταν πολύ φθηνότερες. Η ντόπια μπανάνα άρχισε να περιορίζεται προς όφελος των πρώιμων κηπευτικών, που αποτελούσαν και αποτελούν την κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης τη νότιας Κρήτης.
Όμως, ευτυχώς, η μπανάνα δεν εγκαταλείφθηκε: μία φωτισμένη ομάδα συνεταιριστών, κάποιους από τους οποίους είναι σήμερα μαζί μας, στήριξε με όλες της τις δυνάμεις το προϊόν, επένδυσε στην ποιότητα, τις βιολογικές καλλιέργειες, την καινοτομία, το σεβασμό του περιβάλλοντος και πέτυχε!
Η μπανάνα της Άρβης, με τη γλυκιά γεύση και το μοναδικό άρωμα, επέστρεψε δυναμικά! Όλο και περισσότεροι παραγωγοί στράφηκαν στην καλλιέργειά της και σήμερα αποτελεί μεγάλη πηγή εισοδήματος και δύναμη ανάπτυξης για τον τόπο, με σεβασμό, πάντα, στην παράδοση και το περιβάλλον.
Πέντε + επτά συγκριτικά πλεονεκτήματα της μπανανοκαλλιέργειας
Η μπανάνα, ως προϊόν και ως καλλιέργεια και εμπορία, συγκεντρώνει πέντε μοναδικά στοιχεία:
Διαθέτει υπέροχο άρωμα και γεύση, όχι άδικα η μπανάνα Άρβης είναι η αγαπημένη των παιδιών … κάθε ηλικίας!
Είναι μία απολύτως βιολογική, πιστοποιημένη καλλιέργεια.
Σε εποχή σκληρού, αδυσώπητου οικονομικού ανταγωνισμού, οι παραγωγοί της επιμένουν …συνεταιριστικά!
Αποτελεί πρότυπο αειφόρου τοπικής ανάπτυξης με σεβασμό του περιβάλλοντος και της παράδοσης.
Και, βέβαια, η μπανάνα είναι πολλαπλά ωφέλιμη για την υγεία.
Θα μου επιτρέψετε να σταθώ στο τελευταίο, αναφέροντας επτά θετικές συνέπειες στην υγεία από την κατανάλωση μπανάνας:
Η μπανάνα είναι πλούσια σε φυτικές ίνες, ισχυρά αντιοξειδωτικά και άλλα πολύτιμα για την υγεία στοιχεία.
Η μπανάνα θωρακίζει το πεπτικό σύστημα λόγω των φυτικών ινών που περιέχει.
Προασπίζει την υγεία της καρδιάς, διότι είναι μία καλή πηγή καλίου και μαγνησίου
Νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η συχνή κατανάλωση μπανάνας μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο νεφροπάθειας.
Η μπανάνα περιέχει συστατικά που χαμηλώνουν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μετά το γεύμα και μπορεί να μειώσει και το αίσθημα της πείνας διατηρώντας την αίσθηση πληρότητας του στομάχου.
Παρά τα όσα οι περισσότεροι νομίζουν η μπανάνα αν και έχει πολλά θρεπτικά στοιχεία και φυτικές ίνες δεν έχει πολλές θερμίδες.
Και τέλος, η μπανάνα βοηθά στην πρόληψη και ανακούφιση από τις μυϊκές κράμπες, αποτελώντας παράλληλα ένα εξαιρετικό καύσιμο για όσους αθλούνται.
Η μπανάνα μοχλός της παραγωγικής ανασυγκρότησης.
Η ποιότητα του προϊόντος, ο ρόλος του στην τοπική οικονομία, τα πολλαπλά συγκριτικά του πλεονεκτήματα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οφείλουμε να στηρίξουμε πάσει δυνάμει την καλλιέργεια αυτή. Και στο σημείο αυτό, ο ρόλος κυρίως της κυβέρνησης αλλά και της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης και άλλων φορέων (π.χ. επιμελητήρια, πανεπιστήμια, ερευνητικά ινστιτούτα) είναι σημαντικός:
Οφείλουμε να βελτιώσουμε τις μεθόδους καλλιέργειας, να εργαστούμε για περαιτέρω βελτίωση της ποιότητας και μείωση του κόστους για να είναι ακόμη πιο ανταγωνιστικά τα προϊόντα μας, σε σχέση με χώρες όπου είναι αυτοφυής η μπανάνα.
Να βελτιώσουμε την εμπορία και τη διακίνηση του προϊόντος, διατηρώντας όμως τον πρωτοποριακό, συνεταιριστικό της χαρακτήρα.
Με βάση το παράδειγμα της μπανάνας, να αναζητηθούν καλλιέργειες, ιδίως υποτροπικών φυτών (αβοκάντο, παπάγια, αλόη, κ.α.) που αποτελούν διέξοδο στην κρίση.
Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι,
Κλείνοντας, μία τελευταία σκέψη: η καλλιέργεια της μπανάνας μπορεί να αποτελέσει μοχλό και πρότυπο για την παραγωγική ανασυγκρότηση της κρητικής οικονομίας.
Η αποβιομηχάνιση της χώρας και η επισφάλεια του τουρισμού μας υποχρεώνουν να στραφούμε στον πρωτογενή τομέα σε σύνδεση όμως με την μεταποίηση και τις υπηρεσίες και να αναζητήσουμε καινοτόμες, δυναμικές καλλιέργειες που θα αποτελέσουν πηγή εισοδήματος και ευημερίας για τους πολίτες. Με σεβασμό, πάντα, στο περιβάλλον και την ταυτότητα του τόπου.
Η μπανάνα ανοίγει δρόμους, έχει πολύτιμη προσφορά στην επιβίωση, το ζωντάνεμα, την αναγέννηση και την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της περιοχής και ευρύτερα της Κρήτης. Και ίσως κάποια στιγμή να αξιωθούμε να φτιάξουμε ένα Μουσείο για την Μπανάνα, που θα διαφημίσει ευρύτερα το προϊόν και την περιοχή.
Ολοκληρώνοντας τη σύντομη αυτή ομιλία, επειδή δεν πρέπει να ξεχνάμε τα ήθη και τις παραδόσεις μας, επιτρέψτε μου να μοιραστώ μαζί σας δύο μαντινάδες της Μαριάννας Στεφανάκη, που συμπυκνώνουν το νόημα όσων πρέπει να κρατήσουμε στο μυαλό μας και την καρδιά μας από την αποψινή βραδιά:
Ίσως μικρή, μα εύφορη, της Άρβης η κοιλάδα,
γι´ αυτό είναι τόσο ξακουστή σε όλη την Ελλάδα.
Τα προϊόντα της πολλά, μα ένα ξεχωρίζει,
κι αυτό είναι η μπανάνα της που τηνε διαφημίζει!
Κι ο Δίας που ήτανε Θεός, Θεών μα και ανθρώπων
ως και αυτός επέλεξε να ζει σε αυτόν τον τόπο!
