Το ξέρω ότι μπορεί για κάποιους να γίνω βλάσφημος. Αλλά τι παραπάνω συμβολίζουν οι εκατοντάδες θρησκείες που βρίσκονται σε κάθε γωνιά του κόσμου, από όλα αυτά τα οποία σημαίνει ο Νίκος Ξυλούρης για τους Κρητικούς;
Ήμουνα δεν ήμουνα 6 χρονών, στο καφενείο της γιαγιάς μου της Αμαλίας, στο "Καρύδι" της Άνω Βιάννου και μπορώ να σας πω με σιγουριά ότι κάποιες αναμνήσεις έχουν τη μυρωδιά τους. Κι οι συγκεκριμένες, μυρίζουν τόσο έντονα, λουκουμάδες κι ελληνικό καφέ... στα χείλη μου υπάρχει ακόμα η γεύση της βιαννίτικης γκαζόζας.
Όσο τηγάνιζε η Αμαλία, τραγουδούσε "Χίλια μύρια κύματα, μακριά το Αϊβαλί".
Το θυμάμαι σαν τώρα, γιατί προσπαθούσα να κάνω εικόνα στο παιδικό μυαλό μου, τους στίχους "αγριεμένο το σκυλί, γαβγίζει τη φωνή του", έναν πατέρα στον Άδη, να ακούει μια τουφεκιά, αλλά και τα παραμυθένια λόγια που επίσης τραγούδαγε, "Μια μικροπαντρεμένη κόρη ξανθή, τον κύρη της προσμένει βράδυ πρωί".
Σ'αυτό το τυπικό κρητικό καφενείο, ανάμεσα στα άλλα υπήρχε κορνιζωμένο το μετάλλιο από την εθνική αντίσταση και η εικόνα του Χριστού, όμως η φωτογραφία που δέσποζε, που κυριαρχούσε στο χώρο, ήταν αυτή του Νίκου Ξυλούρη. Τουλάχιστον αυτά έχουν μείνει χαραγμένα στη δική μου μνήμη.
Ο Ψαρονίκος, είναι ο πρώτος τραγουδιστής που έμαθα, σ'αυτόν τον μικρό ναό της κρητικής κουλτούρας.
Πολύ γρήγορα διαπίστωσα την ύπαρξη αυτού του μοτίβου στα σπίτια και τα μαγαζιά, όχι μόνο της Βιάννου, αλλά και όλης της Κρήτης. Ο Χριστός, η Παναγία και πιο δίπλα, ο "Αρχάγγελος της Κρήτης".
Είμαι απόλυτα σίγουρος, πως εδώ και δεκαετίες, από το πρωί μέχρι αργά το βράδυ που οι άνθρωποι είναι ξύπνιοι, κάθε δευτερόλεπτο που περνάει, κάποιος, κάπου, θα σιγοτραγουδάει κάποιο από τα τραγούδια του. Και στην ερώτηση, "τι έχει δώσει η Κρήτη στην Ελλάδα;", μερικές από τις απαντήσεις που μπορεί να λάβει κάποιος, είναι, "τον Μινωικό Πολιτισμό", "τον Καζαντζάκη", "τον Ξυλούρη".
Στην Γ' τάξη του δημοτικού, θυμάμαι να τραγουδάμε στις σχολικές γιορτές το "Γεια σου Χαρά σου Βενετιά" και σε κάθε επέτειο του Πολυτεχνείου, το "Πότε θα κάνει Ξαστεριά". Ο Ψαρονίκος έχει φύγει από κοντά μας, το σώμα του δηλαδή, από το 1980.
Πόσα γλέντια γίνονται κάθε χρόνο στην Κρήτη; Υπάρχει ΕΝΑ, που να μην έχει ακουστεί η "Ανυφαντού", το "Να μ΄αγαπά δε μ΄αγαπά", ο "Πραματευτής" ή " Τ' Αγάκου το Μετόχι";
Μερακλής, Δημοκράτης, Σεμνός. Με πρόσωπο συνέχεια χαμογελαστό που ακτινοβολούσε. Που μετέδιδε συναισθήματα, ακόμα και χωρίς να τραγουδεί.
Σκέφτομαι, πως κάπως έτσι είναι οι προφήτες που έχουν οι διάφορες θρησκείες στον κόσμο μας. Με πρόσωπα που ακτινοβολούν και που στα μάτια τους, καθρεφτίζεται ο καλός εαυτός μας. Άνθρωποι που δε χρειάζεται να πουν πολλά για να σε πείσουν. Δεν προσπαθούν καν να σε πείσουν. Ο τρόπος ζωής τους σε πείθει.
"Ο άνθρωπος δεν θέλει πολλά για να είναι ευτυχισμένος. Φτάνει να έχει δυο τρεις φίλους να τον αγαπούνε πραγματικά και τόσα χρήματα, για να μπορεί να τους κερνά", είχε πει. Δεν ξέρω αν υπάρχει φράση που να συνοψίζει καλύτερα την πραγματική κουλτούρα των Κρητικών από αυτήν.
Αλλά οι προφήτες έχουν κι ένα κακό. Φεύγουν πάντα νέοι...
Εδώ, στον τόπο της υπερβολής, στην Κρήτη, γίνεται κάτι που συμβαίνει παντού στον κόσμο. Το κακό παλεύει αιώνια με το καλό.
Μόνο που επειδή είναι ο τόπος της υπερβολής, οι κακοί, είναι πολύ κακοί και οι καλοί είναι πραγματικοί άγγελοι.
Γι αυτό και ο Ψαρονίκος, είναι ο Αρχάγγελος της Κρήτης.
Στη μνήμη της Αμαλίας, που έφυγε στις 17 Ιανουαρίου του 2008.
Κεντρική φωτογραφία: Γκράφιτι στα Ανώγεια, του Αλέξανδρου Ραπτάκη
