Για τη βελτίωση διδασκαλίας και έρευνας στα Πανεπιστήμια

Σε μια διαδικτυακή συζήτηση, ζήτησα από ένα φίλο που είχε κάνει μια ενδιαφέρουσα ανάλυση και προτάσεις για τον χώρο της Υγείας στην Ελλάδα, να προσπαθήσει να εξειδικεύσει το γενικό πλαίσιο σε λίγα απλά και πρακτικά μέτρα που θα μπορούσαν να βελτιώσουν την υφιστάμενη κατάσταση.

Έτσι άρχισα να σκέφτομαι τι θα έκανα για να βελτιώσω ουσιαστικά και όχι επικοινωνιακά, την ποιότητα της διδασκαλίας και της έρευνας στα Πανεπιστήμια, ένα τομέα για τον οποίο πιστεύω ότι έστω και από μακριά έχω λόγο γνώσεως.

1. Θα ζητούσα από όλα τα τμήματα να καθορίσουν τον μέγιστο αριθμό εισακτέων που επιθυμούν για το νέο έτος, συντελεστές για τα μαθήματα των Πανελλαδικών (δηλαδή να μην έχουν όλα τα μαθήματα τον ίδιο συντελεστή όπως σήμερα, 1, αλλά να μπορεί π.χ. το τμήμα των Μαθηματικών να έχει συντελεστή για τα μαθηματικά 2) και προαιρετικά βάσεις για τα μαθήματα στα οποία το θεωρούν απαραίτητο. Αυτό θα βελτίωνε άμεσα την ποιότητα της διδασκαλίας στα τμήματα, αλλά και θα χρησίμευε και ως επαγγελματικός προσανατολισμός, μια και τα παιδιά θα έβλεπαν ποιες ακαδημαϊκές δεξιότητες θεωρούν σημαντικές τα τμήματα που θα επιλέξουν.

2. Σήμερα στην Ελλάδα, όλα τα μαθήματα στο Πανεπιστήμιο (πλην π.χ. πρακτικών εξασκήσεων, κλινικών μαθημάτων στην Ιατρική, διπλωματικών), διδάσκονται με την λογική της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης: τόσες ώρες ανά εβδομάδα μαθηματικά, τόσες ώρες φυσική, τόσες ώρες βιολογία. Για πολλά μαθήματα η λογική αυτή δεν είναι αποδοτική σε Πανεπιστημιακό επίπεδο: είναι καλύτερο για τον φοιτητή να διδάσκεται και να μελετά π.χ. επί 3-4 εβδομάδες μόνο ένα ή δύο μαθήματα πολλές ώρες την ημέρα ώστε να συγκεντρωθεί σε αυτά, μετά άλλες 3-4 εβδομάδες άλλα δύο μαθήματα, και τα λοιπά, συχνά δε ακολουθούμενα από άμεσες εξετάσεις. Αυτό θα βοηθούσε τους φοιτητές να συνειδητοποιήσουν ότι δεν είναι πλέον στο Λύκειο, να συγκεντρωθούν σε εξειδικευμένα θέματα ειδικά στα τελευταία έτη σπουδών, αλλά και να καταλάβουν καλύτερα τις προτιμήσεις τους. Για τους τακτικούς διδάσκοντες, στην ουσία θα ελευθέρωνε χρόνο έρευνας και κατά πάσα πιθανότητα θα οδηγούσε σε καλύτερη ποιότητα διδασκαλίας (θα τους επέτρεπε να έχουν διακριτές "εβδομάδες διδασκαλίας" και "εβδομάδες έρευνας"), ενώ οι έκτακτοι διδάσκοντες ("407") θα μπορούσαν να οργανώσουν τον χρόνο τους σε σχέση και με άλλες ασχολίες πιο αποδοτικά. Το μέτρο δεν θα έλυνε όλα τα προβλήματα με π.χ. εργαζόμενους φοιτητές, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να βοηθούσε.

3. Πλήρης αποδέσμευση της έρευνας από την συνεχή γραφειοκρατία, στα πρότυπα των ελέγχων χρηματοδοτήσεων της ευρωπαϊκής επιτροπής. Οι χρηματοδοτήσεις ας οφείλουν να ξοδεύονται σύμφωνα με τον προϋπολογισμό ανάμεσα σε μισθούς και αναλώσιμα ή μηχανήματα, με ένα μικρό περιθώριο απόκλισης (π.χ. ±5%) και ο έλεγχος να γίνεται μόνον στο τέλος από λογιστές, και για χρηματοδοτήσεις από ένα όριο και επάνω. Η σημερινή γραφειοκρατία, που από ότι ακούω από συναδέλφους περιλαμβάνει διαγωνισμό για χαρτί φωτοτυπικού και μελάνια εκτυπωτή, καθώς και κατάθεση προϋπολογισμού για αναλώσιμα από ... την προηγούμενη χρονιά, δεν είναι απλά κωμική για τα διεθνή δεδομένα και τροχοπέδη για την έρευνα στην Ελλάδα. Δεν είναι καν "ανταποδοτική". Οι προϋπολογισμοί εύκολα καταστρατηγούνται με "συμφωνίες επιβίωσης" μεταξύ προμηθευτών και ερευνητών ("γράψε ότι και πέρσι μωρέ, και θα τα βρούμε τι ακριβώς θέλουμε") και απλά οδηγούν σε κόστος σε ανθρωποώρες αλλά και στα αναλώσιμα. Συγχρόνως, ο πιο εύκολος τρόπος κατάχρησης δεν είναι τα αναλώσιμα, αλλά οι εικονικοί μισθοί από ερευνητικά προγράμματα (με πολλούς ευφάνταστους τρόπους) ...

Και επειδή ποτέ δεν πρέπει να κρίνετε ένα βιβλίο από το εξώφυλλο του αλλά ούτε ένα κείμενο απλά και μόνο από τον τίτλο του, ας ξεφύγω από τα τρία απλά μέτρα.

Ας επαναφέρω στην συζήτηση και ένα λιγότερο απλό μέτρο που έχει προτείνει επανειλημμένα ο φίλος και συνάδελφος Αχιλλέας Γραβάνης: τέλος εγγραφής για κάθε ακαδημαϊκό έτος. Ένα μικρό αλλά όχι απλά συμβολικά ποσό. Για όσα τμήματα το επιθυμούν, και με σαφές ανώτατο όριο από την πολιτεία, στα πλαίσια των κανόνων των μεταπτυχιακών. Που θα δηλώνει την επιθυμία του φοιτητή να φοιτήσει. Που θα βοηθήσει τους προϋπολογισμούς των τμημάτων αλλά και μέτρα όπως αυτά στο σημείο (1) παραπάνω, ώστε τα τμήματα να μην δέχονται υπερβολικά μικρό αριθμό φοιτητών, φοβούμενα την απώλεια εσόδων. Που να μπορεί να μην είναι απαιτητό με βάση εισοδηματικά και κοινωνικά κριτήρια. Ας προβλέπεται ακόμα και να μπορεί κάποιος να αρνηθεί την καταβολή του για λόγους πίστης στο Σύνταγμα και την επιταγή του για δωρεάν Παιδεία με μια απλή δήλωση (ακόμα και έτσι, πιστεύω ότι περισσότεροι από τους μισούς φοιτητές θα δεχτούν να το πληρώσουν για λόγους αρχής, αν τους εξηγηθεί η σημασία του κατά την πρώτη ημέρα της φοίτησης).