Από παιδί έβλεπε «φόρμες» μέσα στις πέτρες και τα ξύλα και ήταν θέμα χρόνου αυτό να εξελιχθεί σε τρόπο σκέψης, σε τρόπο ζωής. Ακούραστος εργάτης του πολιτισμού, όπως οι μέλισσες. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτό το… μικρόβιο της γλυπτικής μπήκε μέσα του όταν ήρθε σε επαφή με το κερί της μέλισσας, ένα πολύ ζεστό και εύπλαστο υλικό!
Έργα του υπάρχουν σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους, στην Κρήτη, αλλά και σε άλλα σημεία της Ελλάδας καθώς και το εξωτερικό. Στα έργα του αποτυπώνονται οι ευαισθησίες του αλλά και οι ανάγκες που γεννά κάθε εποχή.
Αγαπά ιδιαίτερα τη Φύση και τον άνθρωπο, στοιχεία που αποτυπώνει στα έργα του. Η παρατήρηση και η καταγραφή της μεταξύ τους σχέσης είναι εμφανής στα έργα του που κοσμούν πολλές γωνιές του νησιού.
Μεταξύ άλλων, το μνημείο από πορώλιθο για τα θύματα από το Ολοκαύτωμα και τη βία των ναζί, έξω από το χωριό Πεύκος στη Βιάννο, φέρει την υπογραφή του. Ο λόγος για τον Ηρακλειώτη γλύπτη Μανώλη Χαρκούτση, ο οποίος «αποκαλύπτεται» στο vianniitka.gr.
(Ο Μανώλης Χαρκούτσης)
Είναι ένας εκ των ιδρυτών του θεσμού του Διεθνούς Συμποσίου Γλυπτικής δήμου Ηρακλείου Κρήτης, που πραγματοποιείται από το 2006 στο χωριό όπου γεννήθηκε και κατοικεί, το Βενεράτο. Εμπνεύστηκε και υλοποίησε επίσης, το μοναδικο στην Ελλάδα φεστιβάλ επαγγελματικής γλυπτικής στην άμμο, που πραγματοποιείται στην Αμμουδάρα, ενώ πρωτοστάτησε στην καμπάνια για τη σωτηρία των αρχαίων ελαιόδεντρων της Κρήτης (2009 – 2012) δεκάδων πολιτιστικών συλλόγων του νησιού σε συνεργασία με το ΤΕΙ Κρήτης, στο πλαίσιο της οποίας έχει φιλοτεχνήσει τα έργα «Ζωής αντίγραφα» και «Χρόνο με τον χρόνο».
Ο κ. Χαρκούτσης μας μιλάει επίσης για τα μελλοντικά του σχέδια και όνειρα, για τη μαγεία αυτής της τέχνης , την έμπνευση, τις δυσκολίες, τις αισθήσεις αλλά και τους προβληματισμούς που "ξυπνούν", μέσω της ενασχόλησης με αυτή την απαιτητική μορφή τέχνης.
-Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τη γλυπτική;
«Ασχολήθηκα με την γλυπτική μάλλον… χωρίς να το αποφασίσω… Ήρθε από μόνο του σιγά – σιγά. Από την παιδική μου ηλικία, μού άρεσε να φτιάχνω πράγματα με τα χέρια μου και πάντα αυτό που έφτιαχνα κάτι μου θύμιζε. Πάντα έβλεπα «φόρμες» μέσα στις πέτρες και τα ξύλα. Ακόμα και στα ρετάλια από τα σίδερα, όποια παράξενη φόρμα έβλεπα ήθελα να τη συνθέσω και να της δώσω μια συνέχεια. Νομίζω ότι αυτά τα πράγματα συμβαίνουν στον άνθρωπο έτσι σαν ιδέες που μπαίνουν στο μυαλό ή σαν τα … αυτοάνοσα. Αν μπει μέσα σου, γίνεται τρόπος σκέψης και τρόπος ζωής.
(Μεταλλικός ταύρος)
-Τι υλικά χρησιμοποιείτε συνήθως;
«Αισθάνομαι λοιπόν ότι αυτό το… μικρόβιο μπήκε μέσα μου όταν ήρθα σε επαφή με το κερί της μέλισσας, ένα πολύ ζεστό και εύπλαστο υλικό. Έπειτα ήρθε ο πηλός με τις άπειρες δυνατότητες για τα μοντέλα της χύτευσης του χαλκού και της χαλκοπλαστικής. Μου αρέσει να δουλεύω όλα τα υλικά, από το σίδερο μέχρι τον πωρόλιθο και το μάρμαρο. Νομίζω όμως ότι η απόλυτη τέχνη της γλυπτικής που γεννήθηκε άλλωστε στην Ελλάδα, είναι η αφαίρεση πάνω στα λευκά μάρμαρα. Η αφαίρεση και ο ρεαλισμός, η πιο δύσκολη και όμορφη φάση της γλυπτικής που σήμερα έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από τα ρομπότ».
-Ένας δημιουργός επηρεάζεται από το έργο άλλων μεγάλων δημιουργών; Θεωρείτε ότι σας επηρέασαν κάποιοι μεγάλοι γλύπτες;
«Ναι, βέβαια και επηρεάζεται. Ένας καλλιτέχνης που ξεχωρίζω και βλέπω στοιχεία στα έργα μου είναι ο Escher. Ο Ολλανδός χαράκτης M.C. ESCHER.
(Λεπτομέρεια προπλάσματος σε πηλό)
-Τι σας εμπνέει και πόσο δύσκολη είναι αυτή η μορφή Τέχνης; Ποιες αισθήσεις σας ξυπνά η ενασχόληση σας με αυτή;
«Η δυσκολία εξαρτάται από το έργο και από το υλικό που δουλεύει ο γλύπτης. Ο γλύπτης, βλέποντας έναν ακατέργαστο όγκο μαρμάρου, διακρίνει μέσα στον όγκο αυτό τη μορφή που θέλει να δώσει. Και η μαγεία είναι αφαιρώντας σιγά - σιγά το υλικό, να αρχίσει να εμφανίζεται μέσα από τον ακατέργαστο όγκο αυτό που έχει στο μυαλό του, αυτό δηλαδή που ψάχνει να βρει. Η δυσκολία είναι να μη χαθεί στο σχέδιο.
Γι αυτό δημιουργούνται πιο πριν προπλάσματα, μικρά ή μεγάλα, σε άλλα υλικά ώστε να βοηθάνε στο τελικό αποτέλεσμα. Το ίδιο συμβαίνει και σε άλλες τεχνικές που χρησιμοποιείται όχι η αφαίρεση, αλλά η πρόσθεση υλικού, όπως τα γλυπτά από σίδερο και από πηλό. Η όραση είναι η αίσθηση που κυριαρχεί και μεταφέρει στον εγκέφαλο τα μηνύματα. Η εσωτερική όραση είναι που δημιουργεί τα συναισθήματα για τη σχηματοποίηση και την ποιητική του έργου. Από εκεί και πέρα, η αφή παίζει σημαντικό ρόλο στην γλυπτική και ακολουθούν οι υπόλοιπες αισθήσεις, όταν έχεις και καλή παρέα …»
(Ανδριαντας σε ορείχαλκο)
-Η τέχνη επηρεάζεται από την εποχή; Αποτυπώνονται στα έργα σας οι ανάγκες που γεννά κάθε εποχή ;
«Σίγουρα η τέχνη επηρεάζεται από την εποχή. Η τέχνη είναι συν τοις άλλοις και ένα είδος καταγραφής. Όπως εσείς οι δημοσιογράφοι καταγράφετε την επικαιρότητα και όχι μόνο, έτσι και στην τέχνη είναι καλό να υπάρχουν τα στοιχεία της καταγραφής. Είναι και αυτός ένας από τους ρόλους της. Άλλωστε έργα τέχνης αποτελούν στη συνέχεια και ιστορικές πηγές. Πιστεύω ότι μέσα από τα έργα μου αποτυπώνω τις ανάγκες της εποχής.
Για παράδειγμα, το έργο με τίτλο «Χρόνο με το χρόνο», αυτό που τώρα βρίσκεται έξω από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, στην ουσία είναι μια αποτύπωση της καταστροφής που κάνει η γενιά μας σε ελαιόδεντρα που χρονολογούνται ακόμα και 3.000 χρόνια πριν και που οι επόμενες γενιές θα τα βλέπουν μόνο στις φωτογραφίες. Μόνο η Βιάννος μπορεί να έχει χάσει εκατοντάδες αρχαία ελαιόδεντρα. Το μνημείο έξω από το χωριό Πεύκος, καταγράφει τη θηριωδία των ναζί και τα καμμένα χωριά. Επίσης, τα γλυπτά στην άμμο καταγράφουν την εποχή του πλαστικού, αφού έχουν ως μήνυμα την προστασία του θαλάσσιου οικοσυστήματος από τη ρύπανση. Δεν ξέρουμε οι επόμενες γενιές πώς θα βρουν το θαλάσσιο οικοσύστημα… »
("Χρόνο με το χρόνο"- Μουσείο Φυσικής Ιστορίας)
- Τι νιώθετε μπροστά από ένα έτοιμο γλυπτό σας;
«Όταν φτιάχνεται ένα έργο, υπάρχει λίγο – πολύ μία ένταση. Όταν το έργο ολοκληρώνεται, η ένταση αυτή εκτονώνεται. Έτσι έρχεται το συναίσθημα της ανακούφισης και της ικανοποίησης. Το συναίσθημα δηλαδή που νιώθουν όλοι οι άνθρωποι όταν τελειώνουν μια σημαντική δουλειά».
-Το έργο σας που εστιάζει; Ποια είναι η φιλοσοφία σας ως καλλιτέχνης;
«Η Φύση και ο Άνθρωπος που ζει μέσα σε αυτή, είναι οι εστίες. Όπως και η παρατήρηση και η καταγραφή της μεταξύ τους σχέσης. Επίσης, το παρελθόν, η πορεία του ανθρώπου μέσα στο χώρο, η αρχαιολογία, είναι αυτά που απασχολούν το έργο μου».
- Πόσα και ποια έργα σας υπάρχουν στο Ηράκλειο ή σε άλλες γωνιές της Κρήτης ή αν κάποια απ' αυτά κοσμούν και άλλες πόλεις
«Έργα μου υπάρχουν σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους στο Ηράκλειο. Ορισμένα από τα πιο γνωστά είναι ο μεταλλικός ταύρος στην παραλιακή λεωφόρο, το έργο με τίτλο «Χρόνο με τον χρόνο» έξω από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας που είναι φτιαγμένο από ξύλο αρχαίας ελιάς το οποίο βρήκα αφού την είχαν ξεριζώσει και το ηλιακό ρολόι από πωρόλιθο, επίσης στο Ηράκλειο. Έργο από πωρόλιθο έχει τοποθετηθεί μετά από πρωτοβουλία ιδιωτών, στην είσοδο του χωριού Πεύκος του δήμου Βιάννου, ως μνημείο για τα θύματα από το Ολοκαύτωμα και τη βία των ναζί. Γλυπτά μου υπάρχουν στον δημόσιο χώρο πολλών περιοχών της Κρήτης. Επίσης, σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό».
(Μνημείο στο χωριό Πεύκος στη Βιάννο)
-Υπάρχει κάποιο έργο σας που ξεχωρίζετε;
«Το έργο που ξεχωρίζω είναι το… επόμενο. Με την έννοια ότι όλοι μας προσδοκούμε να εξελισσόμαστε. Έτσι το ξεχωριστό έργο είναι το επόμενο, αυτό που ελπίζω να πάει ένα βήμα μπροστά».
(Εργο σπονδή)
-Οι Κρητικοί αγαπούν αυτή τη μορφή Τέχνης; Υπάρχει ανταπόκριση από τον κόσμο; Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε περισσότερα έργα γλυπτικής στην πόλη του Ηρακλείου. ...
«Οι Κρητικοί αγαπούν πάρα πολύ την γλυπτική και αυτό το έχουμε δει από την αποδοχή του κόσμου, πώς υποδέχεται και πώς αντιλαμβάνεται τα έργα. Φαίνεται από τις φωτογραφίες που βγάζει ο κόσμος μπροστά στα γλυπτά και στην εποχή μας από τις αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κι αυτό δείχνει την ανάγκη που έχει ο δημόσιος χώρος από έργα τέχνης.
Μπορούμε να πούμε ότι στο Ηράκλειο όντως βλέπουμε περισσότερα γλυπτά, που προέρχονται από το Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής, από συλλόγους, φορείς και κάποιους ιδιώτες. Η αλήθεια είναι ότι ο δήμος Ηρακλείου έχει σχεδόν μισό αιώνα να κάνει πανελλήνιο, δημόσιο διαγωνισμό για ένα έργο γλυπτικής.
Η τότε Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση είχε επιχειρήσει δυο φορές να κάνει ένα διαγωνισμό για ένα γλυπτό του Εργοτέλη στην πλατεία Ελευθερίας, κατέθεσαν μοντέλα οι καλλιτέχνες, ήταν πάνω από τριάντα, αλλά δεν ξέρω γιατί δεν προχώρησε.
Ένα γλυπτό του Εργοτέλη του Κνώσειου στην πόλη που γεννήθηκε θα ήταν ωραίο. Σε άλλες χώρες, π.χ. στην Γαλλία, το 2% του προϋπολογισμού κάθε δημόσιου κτιρίου πάει στην γλυπτική και τη διακόσμηση.
Στο πολιτιστικό κέντρο Ηρακλείου που από ότι μαθαίνω ο προϋπολογισμός έχει ξεπεράσει τα 40 εκατ. ευρώ δεν είδα να δοθεί κάτι στην γλυπτική, ούτε ένα ευρώ. Κι αυτό είναι άδικο για τον κόσμο που ασχολείται με αυτή την τέχνη. Δεν μιλώ για το 2%. Το 0,5% να δίνανε στην τέχνη, θα είχε άλλη όψη το κτίριο».
-Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας;
«Σε προσωπικό επίπεδο προσδοκώ να πηγαίνω, με κάθε έργο μου, ένα βήμα μπροστά, ανεξάρτητα από το υλικό και το θέμα. Σε συλλογικό επίπεδο, επιδιώκω να συνεχίσουμε και να εξελίξουμε το Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής δήμου Ηρακλείου που κάνουμε κάθε δύο χρόνια στο Βενεράτο.
Επίσης, το Φεστιβάλ Γλυπτικής στην άμμο, με εφήμερα έργα τέχνης από άμμο ύψους τριών μέτρων, που πραγματοποιούμε από το 2016 στις παραλίες της Αμμουδάρας του δήμου Μαλεβιζίου, με κεντρικό μήνυμα της προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος από τα πλαστικά και από άλλα σκουπίδια. Θα ήθελα το μήνυμα του φεστιβάλ «Δεν το βάζω κάτω ! Καθαρές θάλασσες, καθαρές παραλίες !» να γίνει βίωμα, τρόπος ζωής σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Η ρύπανση του πλανήτη μας από το πλαστικό δυστυχώς ξεπερνά κάθε φαντασία !
Επίσης, από το 2006 φτιάχνω γλυπτά και εγκαταστάσεις που παραπέμπουν σε αρχαιολογικούς χώρους. Είναι έργα διαμαρτυρίας για την κατάσταση των αρχαιολογικών χώρων στην Ελλάδα.
Κυρίως όμως, για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα και όλων των ελληνικών έργων τέχνης που έχουν κλαπεί από την χώρα μας, αρκετά κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, και βρίσκονται σε ξένα μουσεία, η αξία των οποίων αδιαπραγμάτευτα ανήκει στην Ελλάδα. Θα μπορούσε στο εξωτερικό να βρίσκονται κάποια αντίγραφά τους !
Ένα από τα όνειρά μου λοιπόν, είναι τα έργα μου να συμβάλουν, να βάλουν το λιθαράκι τους, έστω και μικρό, για την επιστροφή των γλυπτών στην Ελλάδα και για την προστασία και αναβάθμιση των αρχαιολογικών μας χώρων».
