Συνεχίζουμε το αφιέρωμα μας στον τραγικό για τα χωριά της Βιάννου, Σεπτέμβρη του 1943.
Σήμερα, θα σας παρουσιάσουμε τα γεγονότα μέσα από τα μάτια ενός 13χρονου τότε κοριτσιού, της Μαρίας Χατζάκη από τον Άγιο Βασίλειο.
Η συγκλονιστική αφήγηση της, δημοσιεύτηκε πρώτη φορά το 2004, στην εφημερίδα "Πατρίς":
"Δύο περίπου χρόνια μετά τις εκτελέσεις και το ολοκαύτωμα των χωριών μας, παντρεύτηκα και έφυγα για την Αθήνα. Μα ποτέ δεν ξέχασα... Τα θυμάμαι σα να βλέπω κάθε μέρα την ίδια κινηματογραφική ταινία!
Τότε ήμουν 13 χρονών περίπου.
Ο πατέρας μου ήτανε πρόεδρος(Άγγελος Χατζάκης), είχε και το καφενείο στο χωριό. Είχανε μαζευτεί λοιπόν στο καφενείο όσοι άντρες δεν είχανε φύγει για τα χωράφια για να φυλαχτούν.
Ο λόγος που αυτοί είχανε παραμείνει, ήτανε γιατί το προηγούμενο βράδυ που οι Γερμανοί είχανε ξαναέρθει στον Αγιο Βασίλη δεν είχανε πειράξει κανέναν.
Μόνο είχανε μαζέψει μερικούς στο καφενείο και τους ζητούσαν φαγητό γιατί πεινούσαν. Τότε με μεσολάβηση του πατέρα μου, το βράδυ της Δευτέρας 13-09-1943, οι χωριανοί σφάξανε κότες, βρήκαν αυγά και τάισαν τους Γερμανούς. Μετά το φαγητό έφυγαν, αλλά είπαν κιόλας στους άντρες να μη φύγει κανείς από το σπίτι του ή το χωριό γιατί δεν πρόκειται να τους πειράξουν.
Μα την άλλη μέρα, 14-9-1943 επανήλθαν. Από πιο πριν βλέπαμε καπνούς από τα πέρα χωριά. Καίγανε την Ρίζα, το Μύρτος, τα Γδόχια, το Καλάμι και τη Σύμη που δεν καλοφαινόταν, μόνο η πολλή κάπνα που έβγαινε. Κάποιοι ανέβηκαν σ’ ένα ύψωμα και είδαν που εκτελούσαν στα Αμιρά. Μα οι χωριανοί δεν θέλανε να πιστέψουν ίσως ή βασιζόταν στα αποβραδίς λόγια των Γερμανών πως δεν θα τους πειράξουν και θα μεσολαβούσε πάλι ο κύρης μου.
Την ώρα που έφτανε μια θεία μου από το Κεφαλοβρυσι και μπήκε αλαφιασμένη στον καφενέ φωνάζοντας “φευγάτε θα σας σκοτώσουν, όπως εσφάξανε τον άντρα μου απάνω στο κρεβάτι”, η στρατιά των Γερμανών ήταν ήδη εκεί.
Μπήκαν στο καφενείο και μαζέψανε όσους βρήκανε. 29-30 άντρες κάθε ηλικίας. Θυμάμαι για τον μικρό μου αδελφό το Γιάννη, έγινε μεγάλη φασαρία, ήταν 11 χρονών μόνο. Θέλανε να τον πάρουν και αυτόν, τελικά τύχη Θεού τον άφησαν. Επειδή ήταν μικρός, ο πατέρας μου δεν τον είχε κρύψει με τα μεγαλύτερα αδέρφια μου και άλλα μεγάλα αγόρια στην καταπακτή του νερού που ήταν στο καφενείο κάτω.
Οσους μαζέψανε λοιπόν τους πήγανε σαν πρόβατα στη σφαγή σ’ ένα χωράφι κάτω από το αγιοβασιλείτικο σχολείο. Τους βάλανε σε γραμμή και άρχισαν να πυροβολούν. Εμάς τις γυναίκες και τα παιδιά μας κλείνανε όπου βρίσκανε.
Από την εκτέλεση στο σχολείο γλίτωσαν δυο άτομα. Ο ένας δεν θυμάμαι πώς διέφυγε, τον άλλο τον βρήκαμε πλακωμένο από τους υπόλοιπους νεκρούς.
Μα οι Γερμανοί δεν σταμάτησαν. Φεύγοντας, όποιον έβλεπαν τον σκότωναν. Καθώς έφευγαν συνάντησαν τα δύο αδέρφια, Χαράλαμπο και Απόστολο Βαρδάκη, τους σκότωσαν και τους έριξαν σ’ ένα χαντάκι. Κατόπιν επάντηξαν τον άντρα, τον πατέρα και τον αδελφό της Θάλειας της Κονδυλάκη.
Επιτόπου τους σκότωσαν στο δρόμο της “Μέσα Βρύσης”. Στα μέσα του χωριού σκότωσαν άλλους δύο, τον ένα τον θυμάμαι καλά, 15-16 χρονών ήτανε, Μπαρμπαγαδάκης. Μπήκαν και στο σπίτι της Αννας της Χρυσουλάκη, καινουργιοπαντρεμένη. Μα πριν μπει η στρατιά είχε μπει ένας Αυστριακός που ήτανε με τους Γερμανούς. Πρόλαβε να πει να κρυφτούν. Πρέπει να ήταν καλός, είχε γλιτώσει έτσι 4-5 χωριανούς.
Εφύγανε οι Γερμανοί από τον Αγιο Βασίλη, βγήκαμε γυναίκες και παιδιά για να μαζέψουμε ό,τι είχε απομείνει πια! Αντρας που γλίτωσε δεν τόλμησε να εμφανιστεί, ο φόβος υπήρχε ακόμα. Πήγαμε τους νε0κρούς στα σπίτια τους για να τους κλάψουν οι χήρες, τα ορφανά, οι μανάδες!
Στο δικό μας σπίτι σκοτώθηκε ο πατέρας μου και ένας αδερφός της μάνας μου.
15 Σεπτεμβρίου ξαναμαζέψαμε όλους μαζί τους νεκρούς και πήγαμε να τους θάψουμε. Ορισμένους σε τάφους που υπήρχαν ήδη, και άλλους ανοίγαμε ομαδικούς λάκκους και τους βάζαμε μέσα.
Θυμάμαι πολύ έντονα όταν μάθαμε ότι σκότωσαν το Βασιλογιώργη. Ηταν αξιωματικός τότε της χωροφυλακής και ζούσε στο χωριό (κατοπινός πεθερός μου). Σπάσανε την πόρτα και μπήκανε στο σπίτι του, του τίναξαν τα μυαλά στον αέρα, πισώπλατα. Μαζέψαμε την άλλη μέρα εμείς τα παιδιά και μια γιαγιά τη σορό του και τα μυαλά του, τα βάλαμε σε ένα σεντόνι και πήγαμε να τον θάψουμε.
