Ο καθηγητής Παιδιατρικής – Παιδοπνευμονολογίας και διευθυντής της Πανεπιστημιακής Παιδιατρικής Κλινικής του ΠΑΓΝΗ, Εμμανουήλ Παρασκάκης, αναλύει τις διαστάσεις του προβλήματος στην Κρήτη και την Ελλάδα, παρουσιάζοντας τα βασικά αίτια που οδηγούν στην παιδική παχυσαρκία, εξηγώντας τις σύγχρονες μεθόδους αντιμετώπισης, καθώς και την κρισιμότητα της πρόληψης και της ενημέρωσης.
Ειδική αναφορά γίνεται και στο έργο που επιτελεί η Παιδιατρική Κλινική του ΠΑΓΝΗ, όπου λειτουργεί εξειδικευμένο Ιατρείο Παιδικής Παχυσαρκίας, σε συνεργασία με το Τμήμα Διαιτολογίας – Διατροφής του νοσοκομείου, με σκοπό την παροχή ολοκληρωμένης ιατρικής, διατροφικής και συμβουλευτικής υποστήριξης σε παιδιά και εφήβους.
Πόσο σοβαρό είναι σήμερα το πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας στη χώρα και ειδικότερα στην Κρήτη;
«Στην Κρήτη, δυστυχώς, καταγράφονται τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα, με το 35% έως 40% των παιδιών να είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα».
Έχει παρατηρηθεί αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας στο νησί, σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια;
«Η τάση είναι συνεχώς ανοδική».
Τι δείχνουν τα στοιχεία που έχετε από τα παιδιά που παρακολουθείτε στο ΠΑΓΝΗ;
«Τα παιδιά που παρακολουθούνται στο ΠΑΓΝΗ αποτελούν ένα πολύ μικρό ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών της Κρήτης και είναι κυρίως εκείνα που εμφανίζουν συνοσηρότητες και επιπλοκές λόγω της παχυσαρκίας τους. Η πλειονότητα των παιδιών που αντιμετωπίζουν πρόβλημα υπερβαρότητας συνήθως δεν έχει συστηματική παιδιατρική παρακολούθηση, ενώ οι γονείς συχνά δεν έχουν αντιληφθεί το πρόβλημα και, κατά συνέπεια, δεν αναζητούν λύση».
Ωστόσο, ποιοι είναι οι βασικοί λόγοι που οδηγούν στην παιδική παχυσαρκία σήμερα;
«Δύο είναι οι κύριοι λόγοι: η μη σωστή διατροφή και η έλλειψη άσκησης. Υπάρχει, φυσικά, και η γενετική προδιάθεση, όμως αυτή αφορά έναν πολύ περιορισμένο αριθμό ασθενών.
Η διατροφή των παιδιών μας σήμερα, δυστυχώς, απέχει πολύ από το ιδανικό. Οι οικογένειες καταφεύγουν συχνά στο έτοιμο και υπερ-επεξεργασμένο φαγητό, που αποτελεί μια εύκολη λύση για τους εργαζόμενους γονείς ή μια "νόστιμη" επιλογή για τα παιδιά. Τα περισσότερα παιδιά δεν έχουν καθημερινά σαλάτα και φρούτα στο πρόγραμμά τους, ενώ, αντίθετα, καταναλώνουν έτοιμους χυμούς και αναψυκτικά, χωρίς να υπολογίζουν αυτές τις θερμίδες, αφού "δεν τρώνε".
Η άσκηση λείπει σχεδόν παντελώς από το πρόγραμμα των περισσότερων παχύσαρκων παιδιών. Πολύ συχνά οι γονείς μάς αναφέρουν ότι δεν υπάρχει χρόνος, λόγω των υποχρεώσεων του σχολείου, ακόμη και για παιδιά του Δημοτικού.
Ο "χρόνος επί οθόνης", η γνωστή μάστιγα της εποχής μας, αφαιρεί χρόνο από τις κοινωνικές και αθλητικές δραστηριότητες των παιδιών και συχνά οδηγεί σε ελλιπή και κακής ποιότητας ύπνο, ο οποίος αποτελεί επίσης έναν πολύ σημαντικό επιβαρυντικό παράγοντα».
Ποια είναι τα πρωτόκολλα και οι διαδικασίες «θεραπείας» που ακολουθείτε προκειμένου να αντιμετωπιστεί η παιδική παχυσαρκία;
«Στο Ιατρείο Παιδικής Παχυσαρκίας αρχικά εκτιμούμε εάν υπάρχει κάποιο παθολογικό υπόβαθρο, δηλαδή κάποιο νόσημα που είτε προδιαθέτει στην πρόσληψη βάρους είτε αποτελεί επιπλοκή της παχυσαρκίας.
Παράλληλα, γίνεται εκτίμηση από το Τμήμα Διαιτολογίας - Διατροφής του νοσοκομείου μας και δίνεται εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής για κάθε παιδί, με βάση τις ανάγκες του και με στόχο να λαμβάνει όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξή του, χωρίς να νιώθει το αίσθημα της πείνας. Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει ένα πλάνο διατροφής για ολόκληρη την οικογένεια, ώστε το παιδί να μη νιώθει ότι είναι μόνο του σε αυτή την προσπάθεια.
Προσπαθούμε, επίσης, να βοηθήσουμε τις οικογένειες να κατανοήσουν πόσο σημαντική είναι η άθληση και να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να ασκούνται τουλάχιστον μία ώρα κάθε ημέρα. Προτείνουμε οργανωμένη άθληση, κατά προτίμηση μαζί με κάποιον φίλο τους, ώστε να αποτελεί μια ευχάριστη δραστηριότητα με σταθερό πρόγραμμα.
Το τελευταίο στάδιο είναι η χορήγηση εξειδικευμένων φαρμάκων σε παιδιά που πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις, καθώς η φαρμακευτική αγωγή δεν ενδείκνυται για όλα τα παχύσαρκα παιδιά. Χορηγείται μόνο αφού το παιδί έχει ακολουθήσει για τουλάχιστον έξι μήνες πρόγραμμα διατροφής και άσκησης, χωρίς το επιθυμητό αποτέλεσμα, ενώ το πρόγραμμα αυτό πρέπει να συνεχιστεί υποχρεωτικά και παράλληλα με τη φαρμακευτική αγωγή».
Σε επίπεδο πρόληψης, ποια είναι τα πρώτα «σημάδια» που θα πρέπει να απασχολήσουν τους γονείς;
«Η αυξημένη πρόσληψη βάρους είναι συχνά κάτι που οι γονείς δεν αντιλαμβάνονται άμεσα. Για τον λόγο αυτό είναι απαραίτητη η συστηματική παρακολούθηση του παιδιού από τον παιδίατρό του, ώστε η αύξηση του βάρους να εντοπίζεται έγκαιρα μέσα από τις καμπύλες ανάπτυξης. Σημαντικός παράγοντας κινδύνου είναι η εμφάνιση της παχυσαρκίας πριν από την ηλικία των 5 ετών.
Οι γονείς μπορούν να αντιληφθούν την αύξηση του βάρους από τις αλλαγές στο μέγεθος των ρούχων του παιδιού, από τη σύγκριση πρόσφατων φωτογραφιών με φωτογραφίες του προηγούμενου έτους, αλλά και από την εύκολη κόπωση ή την αδυναμία του παιδιού να ακολουθήσει τους φίλους του στο παιχνίδι.
Κλινικά σημεία που πρέπει να τους ανησυχήσουν είναι η εμφάνιση ραγάδων στο δέρμα, η μελανίζουσα ακάνθωση (υπέρχρωση του δέρματος, συνήθως στον τράχηλο) και το καθημερινό ροχαλητό κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα παχύσαρκα παιδιά συχνά νιώθουν άσχημα με την εμφάνισή τους, στοχοποιούνται και γίνονται θύματα εκφοβισμού. Ο ψυχικός τους κόσμος επιβαρύνεται σημαντικά και μπορεί να εμφανίσουν σημεία κατάθλιψης και κοινωνικής απόσυρσης».
Από την εμπειρία σας, η παιδική παχυσαρκία ακολουθεί το παιδί και στην ενήλικη ζωή του; Αποτελεί ένα πρόβλημα που «ακολουθεί» το άτομο σε όλη τη ζωή του;
«Παχύσαρκο παιδί σημαίνει, δυστυχώς, πολύ συχνά και παχύσαρκος ενήλικας. Και παχύσαρκος ενήλικας σημαίνει αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης πολλών νοσημάτων, όπως σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, λιπώδης διήθηση του ήπατος, υπνική άπνοια, ακόμη και καρκίνος. Επιπλέον, μέσω των επιγενετικών αλλαγών, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα η παχυσαρκία να μεταβιβαστεί και στα δικά τους παιδιά».
Πρόσφατα ήρθε στο προσκήνιο η Εθνική Δράση Καταπολέμησης της Παιδικής Παχυσαρκίας. Θεωρείτε ότι το πρόγραμμα επαρκεί; Ποιος είναι ο ρόλος της δικής σας κλινικής στον αγώνα αυτό;
«Είναι ένα σπουδαίο βήμα, αλλά προφανώς δεν επαρκεί.
Η Πανεπιστημιακή Παιδιατρική Κλινική του ΠΑΓΝΗ είναι ο αποδέκτης των πολύ σοβαρών περιστατικών παιδικής παχυσαρκίας, δηλαδή των παιδιών που έχουν ήδη εμφανίσει επιπλοκές, όπως προδιαβήτη, υπέρταση, υπνική άπνοια, υπερλιπιδαιμία κ.ά., για την παρακολούθηση και την αντιμετώπισή τους.
Η πρόληψη, όμως, πρέπει να ξεκινά πολύ νωρίς και, στον αγώνα αυτό, πρέπει να ταχθεί σύσσωμη ολόκληρη η κοινωνία».
Στη δική σας κλινική πώς λειτουργεί το πρόγραμμα παρακολούθησης παιδιών με παχυσαρκία;
«Στο νοσοκομείο μας λειτουργεί το εξειδικευμένο Ιατρείο Παιδικής Παχυσαρκίας, με υπεύθυνη ιατρό την κ. Μανιαδάκη Ηλιάννα, παιδίατρο - παιδοενδοκρινολόγο, εξειδικευμένη στην Ενδοκρινολογία Παιδιών και Εφήβων στο Great Ormond Street Hospital του Λονδίνου, με παράλληλη κάλυψη των ασθενών από το Τμήμα Διαιτολογίας - Διατροφής του νοσοκομείου μας.
Όσοι ασθενείς χρειάζονται περαιτέρω έλεγχο εισάγονται στην κλινική μας, όπου διενεργούνται ειδικές εξετάσεις, όπως τεστ ανοχής γλυκόζης, μελέτη ύπνου κ.ά.
Οι ασθενείς μας χρειάζονται, βέβαια, και ψυχολογική υποστήριξη και γίνεται μεγάλη προσπάθεια να οργανώσουμε και αυτό το κομμάτι. Δυστυχώς, όπως γνωρίζετε, αυτή τη στιγμή η Παιδοψυχιατρική Κλινική του ΠΑΓΝΗ χρειάζεται περαιτέρω στελέχωση και ευελπιστούμε ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα θα λυθεί και αυτό το ζήτημα».
Ο αγώνας για την ενημέρωση, ως μέσο πρόληψης και ευαισθητοποίησης, είναι μεγάλος. Ωστόσο, θα έλεγε κανείς ότι βρισκόμαστε ακόμη στην «αρχή» του αγώνα. Τι θα θέλατε να δείτε από τη δική σας πλευρά, σε επίπεδο κρατικής αλλά και κοινωνικής κινητοποίησης για το ζήτημα αυτό;
«Ενημέρωση στα σχολεία! Με έναρξη της ενημέρωσης των παιδιών για τη σημασία της σωστής διατροφής και της καθημερινής άσκησης ήδη από τον παιδικό σταθμό.
Επίσης, είναι απαραίτητο να εφαρμοστεί ο νόμος που ορίζει ποια τρόφιμα επιτρέπεται να διαθέτει το σχολικό κυλικείο και να πραγματοποιούνται συχνοί έλεγχοι για την τήρησή του, ώστε να μειωθεί η εύκολη πρόσβαση των παιδιών σε ακατάλληλες τροφές και ροφήματα στο σχολικό περιβάλλον.
Επιπλέον, κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να αναγράφεται υποχρεωτικά στις ετικέτες των τροφίμων και των ροφημάτων η υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και λιπαρά, αντίστοιχα, καθώς και να επισημαίνονται οι επιπτώσεις τους στην υγεία των καταναλωτών, όπως συμβαίνει με τα προϊόντα καπνού».
Και τέλος, εάν συστήνατε να αλλάξει μία μόνο καθημερινή συνήθεια στα παιδιά, ποια θα ήταν αυτή;
