Η τραγική κατάληξη των κρατουμένων στις Αυστριακές φυλακές Στάιν

Μια τραγική ιστορία έρχεται στο φως από την έρευνα του Γιώργου Γαλέτσα από το Πλωμάρι της Λέσβου και αφορά την εν ψυχρώ-άνανδρη εκτέλεση 600 πολιτικών κρατουμένων στις απάνθρωπες φυλακές Στάιν της Αυστρίας. Μεταξύ των εκτελεσθέντων ήταν και πάνω από 300 Έλληνες!

Με αφορμή την μακρόχρονη και επίπονη ιστορική έρευνα του Γιώργου Γαλέτσα, 80 χρόνια μετά, τελέστηκε θρησκευτικό μνημόσυνο στη μνήμη αυτών των αθώων-θυμάτων της Ναζιστικής θηριωδίας- ενώ έγινε και η βιβλιοπαρουσίαση του βιβλίου του-προιόν της έρευνάς του. Η εκδήλωση έλαβε μέροςστην αίθουσα «Ρήγας Φεραίος» της Ιεράς Μητροπόλεως Αυστρίας, στην οποία, εκτός των άλλων, παρέστη και ο Μητροπολίτης Αυστρίας κ. Αρσένιος.

Το εξαιρετικού ενδιαφέροντος κείμενο που ακολουθεί είναι η ομιλία του υιού Γαλέτσα κ. Χρύσανθου Γαλέτσα, που αναφέρεται σ’ αυτή την «μαύρη» σελίδα του ανθρώπινου πολιτισμού, όταν οι Ναζί, στις 6 Απρίλη 1945, προχώρησαν σ’ ένα μαζικό έγκλημα στήνοντας μπροστά στα πολυβόλα 600 ανθρώπους κι ανάμεσά τους 300 και πλέον Έλληνες!!!

Επαναλαμβάνουμε, αξίζει να διαβάσετε την ομιλία του κ. Γαλέτσα αλλά και να την διαδώσετε παντού, καθώς ο ακροδεξιός εθνικιστικός κίνδυνος δηλώνει παρών…

Η ομιλία…

Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι στις φυλακές Στάιν(Stein) της Αυστρίας

Το μεγάλο μακελειό των Ναζί στις 6 Απρίλη του 1945

Μια οφειλόμενη τιμή Μνήμης…

Κυρίες και κύριοι,

αρχές Απρίλη του ’45 η χώρα μας έξι μήνες μετά την αποχώρηση των Γερμανικών στρατευμάτων Κατοχής από την Αθήνα έχει διανύσει τα πρώτα απελευθερωτικά βήματά της με την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα, την υπογραφή της συνθήκης της Βάρκιζας και την Κυβέρνηση Πλαστήρα, που είχε ως κύριο μέλημα την εφαρμογή των όρων της προαναφερόμενης Συφωνίας ώστε να δημιουργηθούν συνθήκες για την πραγματοποίηση ανόθευτων εκλογών και να τεθεί σε Δημοψήφισμα το θέμα της Βασιλείας.

Αρχές Απρίλη ’45, οι συμμαχικές δυνάμεις με τις αμερικανο-αγγλικές από νότο και δυτικά, οι Σοβιετικές από την Ανατολή σφυροκοπούν από στεριά και αέρα τις ναζιστικές μονάδες της Βέρμαχτ και των SS που υποχωρούν προς το Βερολίνο. Οι Ναζί υποχωρώντας εγκαταλείπουν εκατοντάδες στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας με πληθυσμό εκατομμύρια ομήρους, που εργάζονταν κάτω από άθλιες συνθήκες ή ήταν φυλακισμένοι στις περιοχές αυτές. Από όπου μπορούν και όσο τους το επιτρέπουν τα μεταφορικά μέσα-που περισσεύουν από την δικιά τους οπισθοχώρηση- οδηγούν τους ομήρους αυτούς σε στρατόπεδα της βόρειας Γερμανίας τους δε υπόλοιπους τους εκτελούν ή τους εγκαταλείπουν ημιθανείς σ’ αυτά. Οι άνδρες των συμμαχικών δυνάμεων απελευθερώνουν εκατοντάδες χιλιάδες ομήρους-φαντάσματα ή Εβραίους που έχουν καταγωγή απ’ όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες και τη Σοβιετική Ένωση.

Άουσβιτς, Ματχάουζεν, Μπέλσεν, Νταχάου…, όλα μαζί σέρνουν το χορό και συνάμα το μεγάλο κακό… της Ναζιστικής θηριωδίας. Ανάμεσα στους ομήρους και χιλιάδες Έλληνες που ως κατάδικοι –στην μεγάλη τους πλειονότητα για πολιτικά αδικήματα, αλλά και απλοί κρατούμενοι-αιχμάλωτοι από πολλά μπλόκο-το καλοκαίρι του ’44- περιμένουν τη μεγάλη στιγμή της διάσωσής τους. Οι περισσότεροι θα τα καταφέρουν, αλλά υπάρχουν και άτυχοι…

Αρχές Απρίλη του ’45 σε μια μικρή πόλη της Κάτω Αυστρίας, το Κρέμς, δίπλα στο Δούναβη ποταμό υπήρχε από τις αρχές του 20ου αιώνα η πιο αυστηρή φυλακή της Αυστρίας που πήρε το όνομα Στάιν(Stein) από την ομώνυμη περιοχή και που στα ελληνικά μεταφράζεται ως «πέτρα» για να δείξει τη σκληρότητά της. Στα κελιά της διαστάσεων 1,50μ Χ 2,00μ -που χωρούσε με το ζόρι ένα κατάδικο-την εποχή αυτή θα στοιβάζονται στο καθένα 3 τρόφιμοι! ανεβάζοντας το πληθυσμό της φυλακής σε 1700 με 1800 τροφίμους. Οι περισσότεροι είναι κατάδικοι πολιτικοί κρατούμενοι υπάρχουν όμως και κατάδικοι του κοινού ποινικού δικαίου-κλοπή κλπ- Αυστριακοί στην πλειονότητά τους ή αλλοδαποί εθελοντές εργάτες που υπέπεσαν σε κάποιο ποινικό αδίκημα και καταδικάστηκαν σε ποινή φυλάκισης. Ανάμεσά στους τροφίμους της και πολλοί Έλληνες που όλοι τους έχουν καταδικαστεί από Γερμανικά Στρατοδικεία, στην Ελλάδα, με ποινές από 1 έως 15 χρόνια με το αιτιολογικό:

αν ήταν νησιώτες-από το βορειοανατολικό Αιγαίο- για απόπειρα διαφυγής στις ακτές της Τουρκίας και από εκεί για τη Μέση Ανατολή ή βοήθεια σε απόπειρα διαφυγής τρίτων προσώπων, που μετά την καταδίκη τους θα μεταφερθούν-αλυσοδεμένοι- στο στρατόπεδο Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη για έκτιση της ποινής.

Αν ήταν από την υπόλοιπη Ελλάδα- Αθήνα, Πειραιά, Πελοπόννησο, Ιόνια νησιά, Θεσσαλία, Βόρεια Ελλάδα, Θράκη, για πράξεις σαμποτάζ-κλοπή γερμανικού υλικού, βοήθεια ή ένταξη σε αντάρτικες δυνάμεις, κατοχή όπλων κ.λπ., που μετά την καταδίκη τους θα μεταφερθούν σε τοπικά στρατόπεδα συγκέντρωσης ή φυλακές για έκτιση της ποινής.

Στη φυλακή Στάιν θα μεταγάγουν συνολικά 412 κατάδικοι συμπατριώτες μας, με έξη αποστολές-τέσσερεις από Αθήνα και δυο από Θεσσαλονίκη. Η 1η αποστολή θα ξεκινήσει από την Αθήνα στο τέλος Γενάρη του ’44-διήγηση κρατούμενου Κων/νου Πλάκα-Ικαρία. Η τελευταία τέλος Αυγούστου του ’44 και πάλι από την Αθήνα- αφιέρωμα σε ιερέα Αλέξανδρο Περδικομάτη.

Όλες οι αποστολές θα γίνουν με τραίνο… «Ίπποι 10, άνδρες 40. Σαράντα κατάδικοι με τους μπόγους μας σε κάθε βαγόνι. Μετά τη φόρτωσι, η ασφάλεια σίγουρο μαντάλωμα της πόρτας και συρματοπλέγματα στα δυο μικρά παραθυράκια». Μετά από δώδεκα μέρες ταξίδι θα φθάσουν στην Βιέννη όπου γίνεται ο διαχωρισμός των ανάλογα το στρατόπεδο που θα τοποθετηθεί ο καθένας. Αυτοί που προορίζονται για τη πόλη Κρέμς, την ίδια μέρα θα φθάσουν στις φυλακές Στάιν, όπου εγγράφονται σε σχετικό βιβλίο. Όσοι είναι χαρακτηρισμένοι ως επικίνδυνοι για απόδραση, θα παραμείνουν στις φυλακές-εργαζόμενοι μέσα σε αυτές ή σε εργαστήρια διαλογής πολεμικού υλικού στη πόλη Κρεμς- ενώ οι υπόλοιποι θα μεταφερθούν σε στρατόπεδο στην κοντινή πόλη Μοσμιρμπάουν όπου εργάζονται σε καταναγκαστικά έργα σε εργοστάσιο παρασκευής τεχνητής βενζίνης.

Διερμηνέας, στις φυλακές αυτές θα χρησιμοποιηθεί ο κατάδικος, με 15ετή ποινή, αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού Κων/νος Τσάτσος-της γνωστής οικογένειας που είχε την βιομηχανία τσιμέντων-που εξελίχθηκε αργότερα σε αρχηγό του Πολεμικού Ναυτικού.

Από τις αρχές του Μάρτη του ’45 οι κρατούμενοι που βρίσκονταν στην περιοχή Μοοσμπιρμπάουν θα επιστρέψουν στις φυλακές Στάιν μετά από την καταστροφή των εγκαταστάσεων, όπου εργάζονταν, από συμμαχικούς βομβαρδισμούς. Υπάρχουν όμως και κρατούμενοι που ύστερα από παραπτώματα, επέστρεφαν νωρίτερα στις φυλακές του Στάϊν.

Οι Έλληνες που γράφτηκαν στην δύναμη της φυλακής Στάιν την περίοδο 9/4/1943 έως 5/4/1945 ήταν 438 (Πίνακας Π1). Εδώ πρέπει ν’ αναφέρουμε ότι στο σύνολο αυτό περιλαμβάνονται και 26 Έλληνες πολίτες που κατά την διάρκεια της Γερμανο-ιταλο-βουλγαρικής κατοχής της χώρας μας μετέβησαν σε Αυστρία ως εθελοντές εργάτες και στις πόλεις που εγκαταστάθηκαν ζούσαν ελεύθεροι εργαζόμενοι κύρια σε εργοστάσια με αμοιβή. Κάποια όμως στιγμή υπέπεσαν σε ποινικό αδίκημα, καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης, από δικαστήριο της Βιέννης, και μεταφέρθηκαν στις φυλακές Στάιν.

Στο παραπάνω χρονικό διάστημα, κάποιοι από τους συμπατριώτες μας έφυγαν από τη φυλακή και συγκεκριμένα: 11 απολύθηκαν αφού εξέτισαν το χρόνο της ποινής, 19 μεταφέρθηκαν σε άλλα στρατόπεδα και 7 πέθαναν από κακουχίες ή στο βομβαρδισμό του Μοσμπιρμπάουν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την παραμονή της μεγάλης σφαγής-5/4/1945-στη φυλακή και στα παραρτήματα της ο αριθμός των Ελλήνων κρατουμένων να ανέρχεται στους 401. Υποστηρίζεται δε ότι οι Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι μαζί με τους Τσέχους αποτελούν τις πολυπληθέστερες εθνοτικές ομάδες της φυλακής Στάιν την εποχή αυτή.

• Ο πρώτος κατάδικος που μετάγεται από την Ελλάδα στη Βιέννη και αμέσως μετά στη φυλακή Στάιν-26?11/1943-είναι ο Αναστάσιος Ιωάν. Μπακάλης-Τρίκαλα, διοικητής της αστυνομικής φρουράς του βασιλικού κτήματος στο Τατόι που καταδικάστηκε-16/7/1943-για απόκρυψη όπλων.
• Ο αρχαιότερος κατάδικος-13/6/1941-από γερμανικό στρατοδικείο στην Ελλάδα είναι ο Χατζησάββας Μάριος-Πρέβεζα, καταδικασμένος για οπλοκατοχή. Τους μήνες δε αυτούς συμπλήρωνε τέσσερα-περίπου-χρόνια! έγκλειστος σε στρατόπεδα συγκέντρωσης τόσο στην Ελλάδα όσο και στον εξωτερικό.
• Ο μέσος όρος ηλικίας (Μ.Ο.Η.) των 375 κρατουμένων -για αυτούς είχα ηλικιακά στοιχεία-που εξετάσθηκαν είναι τα 32 χρόνια.
• Ο μεγαλύτερος σε ηλικία πολιτικός κρατούμενος είναι ο Λεμπέσης Ιωάννης-Σαλαμίνα-70 ετών- καταδικασμένος σε 12 χρόνια φυλάκιση, διασώθηκε.
• Ο μικρότερος σε ηλικία πολιτικός κρατούμενος είναι ο Αναστασόπουλος Παναγιώτης -Αθήνα-17 ετών- καταδικασμένος σε 8 χρόνια φυλάκιση για συμμετοχή σε παράνομη συγκέντρωση, διασώθηκε.

Η σφαγή της 6ης Απρίλη 1945

Μέσα Φλεβάρη του ’45, στην Εισαγγελία της Βιέννης διοργανώνεται σύσκεψη με όλους τους Διευθυντές φυλακών και τους αναπληρωτές τους, είχε ως κύριο θέμα την τύχη των ομήρων ενόψει της Σοβιετικής προέλασης. Η διαταγή του Γκαίμπελς δεδομένη. Μετακίνηση τους προ δυσμάς σε «ασφαλέστερους χώρους», κι όπου αυτό δεν είναι εφικτό η εκτέλεσή τους- ή «αδρανοποίησή» τους! Μόνη εξαίρεση η εξέταση περιπτώσεων για απελευθέρωση κρατουμένων με ποινές 1 έως 2 χρόνια, κύρια γηγενών.

Στις 2 Απρίλη του ’45 ο σιδηροδρομικός σταθμός του Κρεμς βομβαρδίζεται σφοδρά από την αμερικανική αεροπορία. Ο σταθμός διαλύεται και η σιδηροδρομική σύνδεση του Κρεμς τόσο Ανατολικά με την Βιέννη όσο και Δυτικά προς Γερμανία διακόπτεται. Ο εφοδιασμός των φυλακών Στάιν έχει να γίνει από τα μέσα Μάρτη. Οι ποσότητες τροφίμων για τους 1800 κρατουμένους των φυλακών φθάνουν πλέον για 2-3 μέρες. Ο διευθυντής των φυλακών-Kompre Franz-στέλνει τον αναπληρωτή Διευθυντή των Φυλακών στον Διοικητή της Επαρχίας του Ναζιστικού κόμματος-Antoin Wilthum-ζητώντας οδηγίες για το τι θα γίνει με τους κρατουμένους αφού τα αποθέματα τελειώνουν και μέσα συγκοινωνίας δεν υπάρχουν για μεταγωγή των κρατουμένων. Αυτός με τη σειρά του συμβουλεύει-«διατάσει» την Διεύθυνση των φυλακών να εκτελέσει αυτούς.

Στις 5 Απρίλη ο Διευθυντής των φυλακών αποφασίζει την απελευθέρωση 80-100 ποινικών κρατουμένων με μικρές ποινές-ενός ή δυο χρόνων-Αυστριακής καταγωγής.

Στις 6 Απρίλη ’45, μέρα Παρασκευή, πρωινές ώρες και ο Διευθυντής των Φυλακών υπογράφει την απελευθέρωση όλων των κρατουμένων. Η απόφαση αυτή βρίσκει τη μεγάλη πλειοψηφία του προσωπικού της φυλακής να μην έχει παρουσιασθεί στην εργασία του ή να βρίσκεται στο πόστο του χωρίς να συμμετέχει στην διαδικασία της ομαλής απελευθέρωσης των κρατουμένων. Το πρωινό αυτό παρόντες είναι ουσιαστικά ο Διευθυντής και 4-5 υπάλληλοι των φυλακών. Στη αρχή η απόλυση παρουσιάζει κάποια τάξη αφού οι κρατούμενοι πτέρυγα-πτέρυγα απελευθερώνονται λαμβάνοντας το αποφυλακιστήριο, μικρή ποσότητα τροφής-μερικές μικρές πατάτες βραστές-και περνούν ένας-ένας να πάρουν τους σάκους με τα ρούχα τους και να φύγουν. Η διαδικασία αυτή όμως καθυστερεί, οι υπόλοιποι κρατούμενοι στις κλειστές ακόμα πτέρυγες διαμαρτύρονται… Γι αυτό αποφασίζεται ν’ ανοίξουν όλες οι πτέρυγες σ’ όλους τους ορόφους. Όλοι οι κρατούμενοι τρέχουν προς το σημείο όπου έχουν τοποθετηθεί-κατ’ αλφαβητική σειρά-οι σάκοι των με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί αναστάτωση. Αρχίζουν μικρές συμπλοκές μεταξύ κρατουμένων, διαπληκτισμοί μεταξύ Ελλήνων κρατουμένων και των βοηθών φυλάκων. Ο Διευθυντής των φυλακών σε συνεργασία με τη γερμανο-αυστριακή ηγεσία των κρατουμένων αποφασίζει να εξοπλίσει 10 έμπιστους κρατούμενους για να επιβάλλει κάποια τάξη και πράγματι μέσα σε λίγο χρόνο σταματούν οι φιλονικίες. Η νέα διαταγή είναι: «Μην ψάχνεται το σάκο σας, πάρετε έναν όποιον νάναι και φύγετε…

Μην καθυστερείτε, μπορεί να φανούν τα SS…»…

Πλησιάζει μεσημέρι κι ακόμα ο μισός πληθυσμός των κρατουμένων βρίσκεται εντός των φυλακών, οι υπόλοιποι έχουν σκορπισθεί στους εκτός φυλακής χώρους κατευθυνόμενοι «όπου βρουν», μόνο μακριά από τη φυλακή νάναι. Μεσημέρι της 6ης Απρίλη και ο αναπληρωτής Διευθυντής των φυλακών Alois Baumgartiner, ο φύλακας Anton Pomalsl ειδοποιούν τον Διοικητή της Επαρχίας του NSDAP Krems Antoin Wilthum ότι στις φυλακές έχει ξεσπάσει εξέγερση. Αυτός με τη σειρά του ειδοποιεί όλους τους τοπικούς αξιωματούχους του ναζιστικού κόμματος Αυστρίας και τον υπολοχαγό των SS Lorenz Sontener, όπου εδώ και μέρες βρίσκεται στην πόλη του Κρέμς με την οπισθοχωρούσα μονάδα των SS. Μαζί λοιπόν SS, SΑ και ένοπλες τοπικές μονάδες κατευθύνονται στο χώρο των φυλακών. Έτσι αρχίζει η μεγάλη σφαγή τόσο στον περίβολο των φυλακών όσο και έξω από αυτές, ενώ μικρά τμήματα των μονάδων αυτών συλλαμβάνουν από τις περιοχές γύρω από τη φυλακή εκατοντάδες κρατουμένους και τους επιστρέφουν σ’ αυτές. Εκεί τους μοιράζουν σε τριαντάδες-τρεις δεκάδες- και τους οδηγούν στον τόπο της εκτέλεσης-λέγεται ότι ο τόπος αυτός ήταν εκεί που σήμερα υπάρχει το Ελληνικό Μνημείο. Η εκτέλεση θα γίνει με οπλοπολυβόλο. Μετά την εκτέλεση δυο τριαντάδων, οι νεκροί απομακρύνονται στοιβάζονται στο περίβολο της φυλακής[1]. Το απόγευμα της ίδιας μέρας εκτελούνται από τα SS και ο διευθυντής και τρεις υπάλληλοι των φυλακών, αφού θεωρούνται υπεύθυνοι της απελευθέρωσης αυτής. Το βράδυ της 6ης Απρίλη έχει σχηματιστεί στην αυλή των φυλακών ένας μεγάλος λόφος με κορμιά εκτελεσμένων. Την επόμενη μέρα θάβονται σε τρεις μαζικούς τάφους, που ανοίχτηκαν έξω από το χώρο των πλυντηρίων της φυλακής. Επίσης δεκάδες νεκροί κρατούμενοι θάφτηκαν σε πρόχειρους τάφους ή ρίχτηκαν στο Δούναβη ποταμό. Εκτός των φυλακών του Στάιν στις γύρω περιοχές του Κρεμς υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 130 πολιτικοί κρατούμενοι να έχουν εκτελεστεί από τοπικές στρατιωτικές μονάδες και τα SS.

Ο καταγραμμένος αριθμός των επιζώντων κρατουμένων, στις 7 Απρίλη του ’45, βρήκε εντός φυλακής 1074 κρατουμένους. Έχοντας υπόψη ότι στις 5 Απρίλη απολύθηκαν 80 κρατούμενοι από το σύνολο των 1800, ο πριν την σφαγή πληθυσμός των φυλακών ήταν 1720 κρατούμενοι. Αν δε αφαιρέσουμε τους 1074 που επέζησαν προκύπτει ότι ο αριθμός των απόντων-εκτελεσμένοι και δραπέτες- είναι 650. Αν δε θεωρήσουμε ότι αυτοί που κατάφεραν να επιζήσουν, των ένοπλων ομάδων καταδίωξης και να κρυφτούν σε διάφορους χώρους μέχρι την έλευση των Σοβιετικών στρατευμάτων, δεν πρέπει να ξεπερνούν τους 50 -μέχρι σήμερα έχω καταγράψει μία περίπτωση με δυο Έλληνες από την Ικαρία, τότε καταλήγουμε ότι ο συνολικός αριθμός των εκτελεσμένων πολιτικών κρατουμένων ανέρχονται –περίπου-στους 600!

Στις 7 και 8 Απρίλη του ’45 απελευθερώθηκαν 240 ποινικοί κρατούμενοι ενώ οι υπόλοιποι 835 πολιτικοί κρατούμενοι στις 8 Απρίλη, το απόγευμα, οδηγήθηκαν στ’ αμπάρια δυο ποταμόπλοιων-φορτηγίδων και από το Κρεμς μέσω του Δούναβη μεταφέρθηκαν σε Γερμανικό έδαφος και από εκεί σιδηροδρομικώς-προς τρεις κατευθύνσεις- στις πόλεις Bernau της Βαυαρίας, Suben και München-Stadelheim . Μετά δε από είκοσι μέρες στις 5 Μάη 1945 απελευθερώθηκαν από τις αμερικανικές συμμαχικές δυνάμεις.

Έρευνες, Δικαστήρια, Αποφάσεις

Το φθινόπωρο του ’45 άρχισε η έρευνα για τη σφαγή στο Στάιν και στις 15 Αυγούστου 1946 εκδίδεται η πρώτη απόφαση για εγκλήματα πολέμου στην Αυστρία, που αφορούσαν το Στάιν, όπου πέντε κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν σε θάνατο-οι τρεις εκτελέστηκαν το 1947- ενώ οι υπόλοιποι δυο είχαν αυτοκτονήσει πριν την δίκη. Άλλοι πέντε καταδικάστηκαν σε ισόβια, με την υποχρέωση στις 6 και7 Απρίλη κάθε έτους στην φυλακή που έχουν εγκλειστεί να μεταφέρονται σε απομόνωση τις δυο αυτές μέρες. Ένας κατηγορούμενος καταδικάστηκε σε τρία χρόνια φυλακή και τέσσερεις αθωώθηκαν. Στα 1955 στους πέντε ισοβίτες δόθηκε χάρη και απολύθηκαν.

Για 61 πολιτικούς κρατουμένους που συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν-στις 7 Απρίλη- στο χωριό Hadersdort 12 χιλιόμετρα βορειανατολικά του Κρέμς καταδικάζονται τον Γενάρη και τον Δεκέμβρη 1947, τρία μόνο τοπικά στελέχη του ναζιστικού κόμματος Αυστρίας σε ποινές 20, 15 και 10 χρόνια ειρκτή και κάθε 7η Απρίλη σε κελί απομόνωσης. Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι οι δυο Γερμανοί διοικητές των μονάδων SS που έδρασαν και έπαιξαν κύριο στις σφαγές αυτές δεν αναζητήθηκαν ποτέ, από την Αυστριακή Δικαιοσύνη.

Μνημεία

Μέχρι σήμερα ο ακριβής αριθμός των εκτελεσμένων κρατουμένων στις φυλακές Στάιν παραμένει άγνωστος. Όπως προαναφέραμε αυτός πλησιάζει τους 600. Μέχρι σήμερα έχουν γίνει 4 επίσημες εκταφές από μαζικούς τάφους.

Η πρώτη εκταφή θα γίνει στο χωριό Hadersdort τον Μάρτη του ’46 από δικαστική επιτροπή, με την μεταφορά 61 πτωμάτων στο Ιατροδικαστικό Ινστιτούτο της Βιέννης όπου αναγνωρίζονται 22 άντρες-14 Αυστριακοί, 4 Κροάτες, 3 Έλληνες και ένας Τσέχος. Η ταυτότητα των υπολοίπων παραμένει άγνωστη. Οι δολοφονημένοι θάβονται σ’ ένα ομαδικό τάφο στο κεντρικό νεκροταφείο της Βιέννης, όπου έχει τοποθετηθεί αναμνηστική πλάκα. Στο Hadersdort μόλις στα 1998 τοποθετήθηκε αναμνηστική πλάκα στο παρεκκλήσι του νεκροταφείου. Οι εκεί εορτασμοί μνήμης των αντιφασιστικών οργανώσεων και συγγενών των θυμάτων είχαν πολλές φορές έντονο χαρακτήρα και αντιπαράθεση με τις τοπικές αρχές αφού αυτές αρνούνται να δεχθούν τον πολιτικό χαρακτήρα που είχε η ομαδική αυτή εκτέλεση από τα SS στο Hadersdort.

Στο Κρέμς και συγκεκριμένα στο προαύλιο των φυλακών υπάρχει μνημείο για τους 386 νεκρούς που ανασύρθηκαν από τους τρεις μαζικούς τάφους τον Γενάρη του 1950. Επίσημα δε έχουν αναγνωρισθεί 107 κρατούμενοι που δολοφονήθηκαν στις 6 Απρίλη. Ανάμεσα στους αναγνωρισμένους έχουμε και το ονοματεπώνυμο 33 Ελλήνων.

Έξω από το προαύλιο των φυλακών Στάιν υπάρχει ένα πέτρινο μνημείο για τους Έλληνες κρατουμένους που δολοφονήθηκαν εκεί. Εγκαινιάστηκε στις 24 Αυγούστου του ’46 από το Ελληνικό Αντιφασιστικό Κομιτάτο της Βιέννης που «αποδίδει τιμή στους 150 Έλληνες Αντιφασίστες που έπεσαν στις 6 Απρίλη του ’45», σε μια λαμπρή εκδήλωση και ήταν το πρώτο μνημείο που αναγέρθηκε στο Στάιν για την σφαγή αυτή.

Ένα τρίτο μνημείο υπάρχει μέσα στο νεκροταφείο της συνοικίας Στάιν που αφιερώνεται στους Πολωνούς Αντιφασίστες.

Από το 2013 και μετά ο δήμος του Κρέμς διοργανώνει επίσημο ετήσιο μνημόσυνο για τη σφαγή της 6ης Απρίλη, με την συμμετοχή και Ελλήνων υπαλλήλων της Πρεσβείας. Η εκδήλωση περιλαμβάνει επίσκεψη και ομιλίες και στα τρία μνημεία με ομιλίες των προσκεκλημένων επισήμων και κατάθεση στεφάνων

Οι νεκροί της μεγάλης σφαγής των SS, στη φυλακή Στάιν

Πριν πέντε μήνες ολοκληρώθηκε η έρευνα για τους συμπατριώτες μας που εκτελέστηκαν από τα SS στις φυλακές Στάιν τον Απρίλη του ’45.

Σήμερα πια γνωρίζουμε τους 401 συμπατριώτες μας που έζησαν από πρώτο χέρι τη ναζιστική λαίλαπα στο ακροτελεύτιο «έργο» της, που ακόμη και στο παρά πέντε αντί μιας συγνώμης σκόρπισε τον όλεθρο απέναντι σε παλικάρια που η πολύχρονη κράτησή τους τα είχε καταντήσει ανθρώπινα ράκη «των σαράντα κιλών, όχι οκάδων»- όπως τόνιζε ο διασωθείς μπάρμπα-Γιάννης Καραγεωργίου.

Σήμερα πια γνωρίζουμε τους 109 συμπατριώτες μας... που ελεύθεροι-έστω για μια ώρα-μετά από 3 ή και 4 χρόνια κράτησής τους… εκτελέστηκαν από του Χάρου τα κοπέλια, σχηματίζοντας-μαζί με τους υπόλοιπους εκτελεσμένους- τον περίφημο «λόφο των εκτελεσμένων» στην αυλή της φυλακής, πριν τους πετάξουν στους τρεις ομαδικούς τάφους.

Σήμερα πια, όλοι αυτοί οι ανώνυμοι σκελετοί, έχουν αποκτήσει ονοματεπώνυμο σάρκα και οστά… Δική μας υποχρέωση να διατηρήσουμε αναμμένο το καντήλι της Μνήμης τους. Στον πίνακα Π2 που σας αποστέλλω συνημμένα συμπεριλαμβάνονται και οι 7 συμπατριώτες μας που πέθαναν από κακουχίες ή σε βομβαρδισμούς πριν το μακελειό, ανεβάζοντας τον αριθμό στους 116. Αυτός είναι και αριθμός που πλησιάζει περισσότερο στο πραγματικό αριθμό των νεκρών, αφού και μέχρι σήμερα υπάρχουν 11 συμπατριώτες μας που το ονοματεπώνυμο τους δεν έχει βρεθεί σε κανένα ελληνικό αρχείο-οικογενειακές μερίδες του υπουργείου Εσωτερικών, Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός και συμπεριλαμβάνονται στο τέλος του πίνακα Π1, με την εγγραφή τους να είναι χρωματισμένη γκρι.

• Ο πρώτος κατάδικος που μετάγεται από την Ελλάδα στη Βιέννη και αμέσως μετά στη φυλακή Στάιν είναι ο Μπακάλης Ιωάν. Αναστάσιος-Τρίκαλα, αλλά και ο αρχαιότερος κατάδικος από γερμανικό στρατοδικείο στην Ελλάδα -13/6/1941- Χατζησάββας Μάριος-Πρέβεζα, θάναι ανάμεσα στους νεκρούς της μεγάλης σφαγής.

• Ο μέσος όρος ηλικίας (Μ.Ο.Η.) των 110 νεκρών –που είχα ηλικιακά στοιχεία- είναι τα 31χρόνια.
• Ο μεγαλύτερος σε ηλικία νεκρός είναι ο Γαλιάς Αντώνης-Κέρκυρα-63 ετών- καταδικασμένος σε 4 χρόνια φυλάκιση.
• Ο μικρότερος σε ηλικία νεκρός είναι ο Στεφανόπουλος Μαρίνος-18 ετών- καταδικασμένος σε 5 χρόνια φυλάκιση.

Ιστορικό της έρευνάς μου για του Έλληνες πολιτικούς κρατουμένους στη φυλακή Στάιν

Λίγα από όλα τούτα που προανέφερα είχα σταχυολογήσει και τα γνώριζα όταν τον Απρίλη του 2019 ταξίδεψα στην Αυστρία για εβδομαδιαία παραμονή στη Βιέννη, όπου εργάζεται ο γιος μου. Ήταν Μεγάλη Παρασκευή των Καθολικών, μια μουντή, βροχερή μέρα όταν επισκεφθήκαμε τη πόλη Κρέμς και την συνοικία του Στάιν όπου και σήμερα υπάρχουν και λειτουργούν οι φυλακές. Με λίγο κόπο, βρήκαμε το πέτρινο μνημείο που πριν μια βδομάδα ο Δήμος του Κρέμς είχε οργανώσει την ετήσια εκδήλωση μνήμης Εκεί κατέθεσα ένα μπουκέτο τριαντάφυλλα και πάνω στο χαμηλό σιδερένιο κιγκλίδωμα που περιφράσσει το μνημείο, τοποθέτησα ένα σημείωμα μνήμης, που είχα ετοιμάσει και πλαστικοποιήσει πριν ξεκινήσω το ταξίδι αυτό-από τη Λέσβο. Έψαλα δυο τροπάρια που ήξερα και στο τέλος σιγοτραγουδήσαμε τον Εθνικό μας Ύμνο.

Όταν επέστρεψα στο νησί απεφάσισα ν’ ασχοληθώ με τη μεγάλη εικόνα της σφαγής αυτής που θα αφορούσε όλους του Έλληνες πολιτικούς κρατουμένους, αφού μέχρι τότε είχα περιορισθεί στους 29 Λέσβιους που διετέλεσαν πολιτικοί κρατούμενοι στη φυλακή Στάιν.

Την πρώτη πληροφορία για τη φυλακή Στάιν την είχα το 2008 όπου διάβασα το βιβλίο του Διονύσιου Χαραλάμπους «Μάρτυρες-Διωγμοί 1942-1945» όπου ειδικά στο κεφάλαιο της μαζικής εκτέλεσης εκατοντάδων ομήρων στις φυλακές Στάϊν στις 6 Απριλίου 1945, υπογράμμισα τις γραμμές αυτές μ’ ένα ερωτηματικό αφού μου ήταν δύσκολα πιστευτά τα γεγονότα αυτά, στον αδαή... τότε ερευνητή. Στο βιβλίο αυτό πρωτοσυνάντησα και το επώνυμο του Γιάννη Καραγεωργίου.

Το 2014 παραμονή της 28^ης Οκτωβρίου βρέθηκα σε εκδήλωση μνήμης ενός πολιτιστικού συλλόγου. Ανάμεσα στους καλεσμένους της εκδήλωσης ήταν και ο Γιάννης Καραγεωργίου από το Σκαλοχώρι που ήταν κρατούμενος στα στρατόπεδα της Αυστρίας. Έμεινα έκπληκτος... Μετά τις πρώτες μας κουβέντες ...αποκαλύφθηκε ότι ήταν ο Καραγεωργίου που αναφέρει στο βιβλίο ο συγκρατούμενος του Ηγούμενος Διονύσιος. Έμεινα άφωνος! Τον Απρίλη του 2015 στο Σκαλοχώρι, για δυο ώρες βιντεοσκοπήσαμε έναν χειμαρρώδη, με νηφάλιο νου, μπάρμπα Γιάννη που στα 95 του χρόνια-χωρίς καμιά προεργασία-θα μας μιλήσει για την τραγική αυτή εμπειρία στις φυλακές Στάιν. Από τη συνάντηση αυτή ανθολόγησα τέσσερεις Λέσβιους συγκρατούμενούς του που εκτελέστηκαν στο Στάιν, μετά βρήκα και τα έγγραφα του Ε.Ε.Σ. και σε δημοσίευμά μου-22/9/2018 ανέφερα: «Ανάμεσά τους και τέσσερις Λέσβιοι όμηροι... που ελεύθεροι-έστω για μια ώρα- μετά από 3 ή και 4 χρόνια κράτησης... βρήκαν το θάνατο με το πιο τραγικό τρόπο, από τα λυσσασμένα σκυλιά που ακόμη και στο παραπέντε ...αντί για μια συγνώμη... σκορπίζουν τον όλεθρο απέναντι σε παλικάρια που η πολύχρονη κράτησή τους τα είχε καταντήσει ανθρώπινα ράκη».

Στο σημείο αυτό θα πρέπει ν΄ αναφέρω ότι από το 2018 είχα εντοπίσει στο διαδίκτυο τον αυστριακό ιστορικό Robert Steibel[2] που για πολλά χρόνια ασχολούνταν με την μεγάλη σφαγή των SS στην φυλακή Στάιν, γράφοντας κείμενα. συμμετέχοντας ή διοργανώνοντας εκδηλώσεις μνήμης και ερευνώντας ταυτόχρονα να εντοπίσει τον ακριβή αριθμό των εκτελεσμένων στη φυλακή Στάιν. Είχε γράψει και ένα βιβλίο για το γεγονός αυτό «Απρίλιος στο Στάιν» που το 2018 μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε στη Πατρίδα μας. Το 2015 εβδομήντα χρόνια μετά το μακελειό στις φυλακές του Στάιν ο Ρόμπερτ θα γράψει: «(…) Η ιστορία των Ελλήνων κρατουμένων στις σωφρονιστικές φυλακές του Στέιν της Αυστρίας, δε επιτρέπεται να λησμονηθεί.(…) Στις 6 Απρίλη τα SS και η Wehrmacht εκτέλεσαν μαζικά εκατοντάδες πολιτικούς κρατουμένους.(…) Η ιστορία τω Ελλήνων πολιτικών κρατουμένων και δολοφονημένων στο Στέιν δεν έχει γραφεί μέχρι σήμερα. Παρακαλούμε βοηθήσετε μας να τεκμηριώσουμε την ιστορία των αδίκως δολοφονημένων Ελλήνων , ώστε ο χαμός τους να μη ξεχασθεί. Ευχαριστούμε εκ των προτέρων για πληροφορίες, ντοκουμέντο, φωτογραφίες, μαρτυρίες και αναμνήσεις.»

Προσπάθησα να έλθω σε επαφή μαζί του, τόσο διαδικτυακά, όσο και κατά την επίσκεψή μου στη Βιέννη. Δεν τα κατάφερα…

Το 2019 μετά την επιστροφή μου από το ταξίδι στην Αυστρία αποφάσισα να συνεχίσω την έρευνα για όλους τους κρατούμενους, έστω και χωρίς τη βοήθεια του Robert.

Δύσκολο επιχείρημα, με τα αρχεία της εποχής αυτής-στην Πατρίδα μας- νάναι ανύπαρκτα ή κανείς να μη γνωρίζει που αυτά βρίσκονται. Ευτυχώς βρήκα στο διαδίκτυο-το αρχείο του Άρολσεν- τα βιβλία της φυλακής Στάιν, όπως και το αρχείο στου στρατοπέδου Bernau ενός από τους τρεις τόπους που μεταφέρθηκαν όσοι διασώθηκαν της μεγάλης σφαγής. Έτσι προχώρησα την έρευνά μου εντοπίζοντας το σύνολο των συμπατριωτών μας που πέρασαν από την φυλακή Στάιν. Εντόπισα επίσης και αυτούς που έφυγαν από την φυλακή ή απολύθηκαν αφού εξέτισαν την ποινή τους ή πέθαναν σε αυτή από κακουχίες και σε βομβαρδισμούς. Έτσι κατάφερα να καταλήξω στους 400 περίπου συμπατριώτες μας που έζησαν τη μεγάλη σφαγή.

Πρωταρχικός βέβαια σκοπός της έρευνας-στην εξέλιξή της- ήταν ο εντοπισμός των συμπατριωτών μας που εκτελέστηκαν από τους Ναζί στις 6-7 Απρίλη του ΄45.

Για αυτό η έρευνα στράφηκε στην εξέταση του κάθε ενός συμπατριώτη μας -από τους 400- αν επέζησε ή πέθανε.

Μετά από επίπονη προσπάθεια σε ελληνικά αρχεία, βιβλιογραφία, διαδίκτυο κατάφερα να εντοπίσω 61 συμπατριώτες που εκτελέστηκαν την μέρα αυτή. Οι 36 από επίσημες αναγνωρίσεις νεκρών που έγιναν σε Αυστρία και 25 από ελληνικές πηγές-Ε.Ε.Σ, και σχετική βιβλιογραφία. Επίσης έχοντας εντοπίσει το ένα, από τα τρία, στρατόπεδο Bernau όπου μεταφέρθηκαν οι κρατούμενοι μετά τη σφαγή ανθολόγησα επίσης τα ονοματεπώνυμα 147 συμπατριωτών μας, που διασώθηκαν. Σημαντική η πρόοδος στην έρευνα αλλά υπήρχαν ακόμη πάρα πολλοί κρατούμενοι-σχεδόν οι μισοί- για τους οποίους δεν γνώριζα αν σκοτώθηκαν ή επέζησαν. Έκανα και ένα δημοσίευμα στο διαδίκτυο-μέσω ηλεκτρονικής τοπικής εφημερίδας «emprosnet.gr» δημοσιοποιώντας τα πρόσωπα και την ιστορία της μεγάλης αυτής σφαγής στις φυλακές Στάιν στις 6 Απρίλη του ’45 και ζητώντας ταυτόχρονα πληροφορίες για τους υπόλοιπους συμπατριώτες μας. Τα αποτελέσματα πενιχρά, γι’ αυτό αποφάσισα να αναβάλλω την έρευνα αυτή, ήταν καλοκαίρι του 2021.

Μετά από ενάμιση χρόνο…

Ήταν 13 του μηνός Γενάρη 2023 όταν θάψαμε τον μπάρμπα Γιάννη Καραγεωργίου-λίγο πριν κλείσει τα 103 του χρόνια- στο Σκαλοχώρι, τον έναν από τους τελευταίους αυτόπτες μάρτυρες της μεγάλης σφαγής.

Ήταν 19 του μηνός Γενάρη 2023 και στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο του δήμου Μυτιλήνης φθάνει ένα μήνυμα από τον Αυστριακό ιστορικό, ερευνητή Robert Steibel- τον αναζητούσα τουλάχιστον τρία χρόνια-που ρωτούσε για πέντε Λέσβιους κρατουμένους στις φυλακές Στάιν που αγνοείται η τύχη τους και εάν μπορούσε (ο Δήμος) να τον βοηθήσει να βρει περισσότερα στοιχεία. Από τους πρώτους που διάβασε το μήνυμα αυτό ήταν ένας προσωπικός φίλος μου που με ενημέρωσε για το περιεχόμενό του. Αμέσως του απάντησα, έτσι ξεκίνησε η ανταλλαγή ηλεκτρονικών μηνυμάτων με τον συνεργάτη του Karl Reder και μέσα σε ένα μήνα με την ουσιαστική και σημαντική βοήθειά τους κατέληξα σε εντυπωσιακά αποτελέσματα όσον αφορά τους Έλληνες που βρίσκονται στην γκρίζα ζώνη των αγνοουμένων αφού ο αριθμός τους έφτασε τους 30 και σήμερα-μόλις- τους 11.

Τελευταίες μέρες του Φλεβάρη 2023 και ενώ φιλοτεχνούσα τους καταλόγους των επιζώντων, θανόντων και αγνοουμένων έλαβα από τον Karl Reder μήνυμα αναφέροντάς μου ότι το φετινό μνημόσυνο Μνήμης διοργανώνεται από τον Δήμο του Κρεμς στις 26 Μάρτη-λόγω Πάσχα των Καθολικών. Παράλληλα με πληροφορούσε ότι για πρώτη φορά θα διαβαστούν τα ονοματεπώνυμα 295 κρατουμένων που, αποδεδειγμένα μέχρι σήμερα, εκτελέστηκαν τη μέρα αυτή στις φυλακές Στάιν-ανάμεσά τους και αυτά των 92 Ελλήνων- προτείνοντάς μου παράλληλα ότι αν ήθελε ο γιος Χρύσανθος να συμμετάσχει στην εκδήλωση εκφωνώντας ονόματα Ελλήνων, πρόταση που αποδέχθηκε.

Πλησιάζοντας η 26η Μάρτη, θυμήθηκα ότι στην Μητρόπολη της Βιέννης ιερουργεί και ο συντοπίτης μου πάτερ-Αριστείδης Γανώσης. Ήλθα σε επαφή μαζί του, του έστειλα υλικό από τη μεγάλη σφαγή και αμέσως δέχθηκε την πρότασή μου να ψάλλει επιμνημόσυνη δέηση τη μέρα αυτή στο Ελληνικό Μνημείο.

Στις 26 Μάρτη 2023 στις 3:00 το απόγευμα έγινε η τελετή Μνήμης στο νεκροταφείο του Κρέμς με εκφώνηση ονομάτων νεκρών με καταγωγή από Αυστρία και άλλες χώρες-Πολωνία, Τσεχοσλοβακία, Γαλλία, Ιταλία κ.λπ.-στη συνέχεια όλοι τους πορεύθηκαν προς το Ελληνικό Μνημείο, όπου κατατέθηκαν στεφάνια, εκφωνήθηκαν και ονόματα των υπόλοιπων νεκρών-κυρίως Ελλήνων- και στο τέλος για πρώτη φορά στο Κρεμς ιερέας θα ψάλλει επιμνημόσυνη δέηση για όλους τους Έλληνες που εκτελέστηκαν στις φυλακές, αυτό επαναλήφθηκε και στη τελετή Μνήμης τον Απρίλη του 2024. Και στις δυο αυτές εκδηλώσεις συμμετείχαν κάθε φορά δέκα περίπου Έλληνες.

Κυρίες και κύριοι,

Σήμερα που γνωρίζουμε πια-έστω και με καθυστέρηση 80 χρόνων- όλους τους Έλληνες νεκρούς μιας απίστευτα σκληρής ιστορίας σας καλώ να υιοθετήσετε και συμμετάσχετε στην εκδήλωση Τιμής και Μνήμης-που διοργανώνεται κάθε χρόνο από τη Δημαρχία του Κρεμς σε συνεννόηση-βέβαια- με την Ελληνική Πρεσβεία, τη Μητρόπολη Αυστρίας, και τους δυο φίλους ερευνητές της Αυστρίας (Karl Reder, Robert Steibel). Επίσης είμαι διατεθειμένος να σας αποστείλω οποιοδήποτε τεκμήριο από το πλούσιο αρχείο που έχω σχηματίσει για την υπόθεση αυτή.

Με εκτίμηση,

Γιώργος Γαλέτσας

Μυτιλήνη

Στοιχεία επικοινωνίας:

Τηλέφωνο: 6974188115

Mail: [email protected]