Ανόργανη λίπανση είναι η διαδικασία με την οποία ο καλλιεργητής προσθέτει στο έδαφος ανόργανα θρεπτικά στοιχεία με στόχο να διατηρήσει την ικανότητα του εδάφους να τροφοδοτεί μ΄αυτά επαρκώς τα ελαιόδεντρα.
Ελλιπής ή περιορισμένη λίπανση των ελαιώνων έχει ως αποτέλεσμα μικρές αποδόσεις και πρόωρη γήρανση των ελαιόδεντρων.
Σωστή λίπανση προϋποθέτει:
επιλογή κατάλληλου λιπάσματος
καθορισμός της απαιτούμενης ποσότητας
τον τρόπο και τον χρόνο εφαρμογής
Εργαλεία που βοηθούν τον σκοπό αυτό είναι:
η ανάλυση του εδάφους
η ανάλυση των φύλλων
παρατηρήσεις που αφορούν τα ίδια τα ελαιόδεντρα (χρώμα και μέγεθος φύλλων, μήκος ετήσιας βλάστησης)
απόδοση του ελαιώνα σε ελαιόκαρπο.
100 κιλά ελαιόκαρπος απομυζά από τα εδαφικά αποθέματα 0,9 κιλά Άζωτο (Ν), 0,2 κιλά Φωσφόρο (P2O5), 1κιλό Κάλιο (K2O) και 0,4 κιλά Ασβέστιο (CaO)
Aζωτούχα λίπανση
Το σημαντικότερο θρεπτικό στοιχείο που χρησιμοποιείται στην ελιά και επιδρά καθοριστικά στην βλάστηση και στην καρποφορία, είναι το Άζωτο (Ν). Κρίνεται απαραίτητη η παρουσία του σε ορισμένες κρίσιμες εποχές:
Εποχή διαφοροποίησης οφθαλμών (από φυλλοφόρους σε ανθοφόρους)
Εποχή ανθοφορίας
Εποχή καρπόδεσης
Εποχή σκλήρυνσης του πυρήνα
Ανεπαρκής θρέψη των ελαιόδεντρων έχει τις παρακάτω συνέπειες:
παράγονται φύλλα μικρότερα σε μέγεθος από τα κανονικά ανοιχτοπράσινα, με μικρή διάρκεια ζωής.
Αναπτύσσονται μικρού μήκους βλαστοί ακατάλληλοι για καρποφορία
Διαφοροποιείται μικρός αριθμός οφθαλμών σε ανθοφόρους
Αυξάνεται το ποσοστό των ατελών ανθέων (δεν καταλήγουν σε καρπό)
Αυξάνεται η καρπόπτωση κατά την πήξη του πυρήνα του ελαιόκαρπου
Περίσσευμα αζώτου διαταράσσει το ισοζύγιο βλάστησης- καρποφορίας ( βλαστομανία)
Η ποσότητα του απαιτούμενου λιπάσματος εξαρτάται βασικά από την εδαφική υγρασία και την παραγωγικότητα του ελαιώνα. Επίσης εξαρτάται από την μηχανική σύσταση, την κλίση και την γονιμότητα του εδάφους, την υγιεινή κατάσταση των δέντρων, την πυκνότητα φύτευσης και από την έλλειψη άλλων στοιχείων (νόμος ελαχίστου).
Τα αζωτούχα λιπάσματα μπορούν να διασπείρονται επιφανειακά στα επίπεδα η με μικρή κλίση εδάφη όταν έχουν αρκετή υγρασία. Στα επικλινή θα πρέπει να παραχώνονται. Ποτέ δεν πρέπει να γίνεται αζωτούχος λίπανση επιφανειακά όταν το έδαφος είναι ξηρό και όταν υπάρχει αρκετή ηλιοφάνεια.
Στους αρδευόμενους ελαιώνες σωστό είναι να γίνονται δοκιμές λίπανσης παρατηρώντας το μήκος της ετήσιας βλάστησης. Ικανοποιητικό μήκος θεωρείται το 30-50 εκατοστά και εκεί να προσαρμόζεται η δόση της αζωτούχας λίπανσης.
Σε ελαιώνα πλήρους ανάπτυξης (δέντρα παραγωγής τσουβαλιού) επαρκής ποσότητα αζώτου θεωρούνται 16-18 μονάδες αζώτου κατά στρέμμα και κατά έτος. Σε ελαιώνες μικρότερης η μεγαλύτερης παραγωγικότητας μειώνομε η αυξάνομε την δόση ανάλογα. Η δόση ανά δέντρο εξαρτάται από την πυκνότητα φύτευσης. Σε καμία όμως περίπτωση δεν πρέπει να υπερβεί η δόση ανά δέντρο το 1,5 κιλό άζωτο.
Στους ξηρικούς ελαιώνες που η εδαφική υγρασία εξαρτάται από τις βροχοπτώσεις τα γραμμάρια του προστιθέμενου αζώτου κατά δέντρο είναι όσα και τα χιλιοστά του βροχομετρικού ύψους της περιοχής.(400 γραμμ. Ν =2κιλά θ αμμωνία στα 400 χιλιοστ βροχής)
Η πιο κατάλληλη εποχή για να προστεθούν στον ελαιώνα τα αζωτούχα λιπάσματα είναι το δεύτερο 15/νθήμερο του Ιανουαρίου στις πρώιμες και μεσοπρώιμες περιοχές και λίγο αργότερα στις όψιμες. Την περίοδο αυτή υπάρχει αρκετή υγρασία και είναι κοντά στις κρίσιμες εποχές για επάρκεια αζώτου που αναφέρονται παραπάνω. Τα απλά αζωτούχα λιπάσματα που κυκλοφορούν ευρέως και θεωρούνται κατάλληλα φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:
*ο Ferreira και ο Morettini συστήνουν δυο διαφυλλικούς ψεκασμούς με 400-800 γραμμάρια ουρίας ανά δέντρο, ένα στην άνθηση (αύξηση του ποσοστού των ανθέων που καταλήγουν σε καρπό από 0,9% σε 2,4%) και ένα κατά την σκλήρυνση του πυρήνα (αποφυγή καρπόπτωσης).
Φωσφορική λίπανση
Φωσφόρος προστίθεται σε ποσότητες μικρές υπολογιζόμενες σε P2O5 όταν υπάρχουν ενδείξεις ανάγκης λίπανσης είτε μετά την ανάλυση φύλλων είτε από συμπτώματα στα φύλλα και στους βλαστούς (χλώρωση στα φύλλα διακοπτόμενη από πράσινα μικρά τμήματα. Παρουσιάζεται πρώτα στα φύλλα της νεαρής βλάστησης με εντονότερη εμφάνιση τον χειμώνα. Βλάστηση μικρότερη του κανονικού).
Η χορηγούμενη ποσότητα κυμαίνεται από το 1/5 έως το 1/3 του χορηγούμενου αζώτου. Γενικά δοκιμάζεται η φωσφορική λίπανση:
Σε όξινα εδάφη και που δεν έχουν λιπανθεί στο παρελθόν με φωσφορικά.
Σε εδάφη με πολύ Ανθρακικό Ασβέστιο και που δεν έχουν λιπανθεί στο παρελθόν με φωσφορικά.
Σε εδάφη που λιπαίνονται με πολύ άζωτο για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Σε εδάφη με νεαρά δέντρα
Σε εδάφη που δεν έχουν δεχτεί φωσφορικά στο παρελθόν (στα κοκκινοχώματα δεσμεύεται σε αδιάλυτες μορφές με τα ενυδατωμένα οξείδια του σιδήρου).
Τα φωσφορικά λιπάσματα δίδονται Φθινόπωρο μέχρι τις αρχές του χειμώνα και πάντοτε σε βάθος για να διευκολύνεται η κάθοδος τους μέχρι το ενεργό ριζικό σύστημα.
Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται τα απλά φωσφορικά λιπάσματα που κυκλοφορούν στην αγορά.
Καλιούχος λίπανση
Το κάλιο (Κ) απορροφάται σε μεγάλες ποσότητες από τα φυτά. Συμμετέχει στη φωτοσύνθεση, στην σύνθεση πρωτεϊνών και αμύλου, στην υδατική ισορροπία του φυτού, και στην ανάπτυξη ριζικού συστήματος. Η επαρκής θρέψη των ελαιόδεντρων με κάλιο αυξάνει την ελαιοπεριεκτικότητα στον ελαιόκαρπο. Στην έλλειψη καλίου παρατηρείται ιδιάζουσα χλώρωση (χλώρωση χρώματος ορειχάλκου) των φύλλων συνοδευόμενη με ξήρανση της κορυφής του φύλλου η οποία προοδευτικά επεκτείνεται στα μισά του φύλλου. Επίσης παρατηρείται πρώιμη φυλλόπτωση. Σε προχωρημένη κατάσταση απογυμνώνονται και ξεραίνονται ολόκληροι κλάδοι.
Έχει υπολογιστεί ότι η απαιτούμενη ποσότητα καλίου (Κ2Ο) για λίπανση συντήρησης είναι ίση με το 50% έως το 100% της χορηγούμενης ποσότητας αζώτου. Η μεγαλύτερη δόση συνιστάται σε εδάφη με μεγάλη δεσμευτική ικανότητα στο Κάλιο (βαριά αργιλώδη).
Η τροφοπενία Καλίου διορθώνεται δύσκολα. Απαιτείται χορήγηση δια μιάς μεγάλης ποσότητας των 3-10 λιπαντικών μονάδων ανά δέντρο δηλ. 6-20 κιλά θειικού Καλίου ανάλογα το δέντρο και το έδαφος. Το γεγονός αυτό μας υποχρεώνει να συστήνομε καλιούχο λίπανση συντήρησης ανεξάρτητα από τον τύπο και την γονιμότητα του εδάφους.
Απλό καλιούχο λίπασμα είναι το θειικό κάλιο με τύπο 0-0-48/50 κατάλληλο για όλους τους τύπους των εδαφών. Αντιστοιχούν 2,1 η 2 κιλά λιπάσματος σε μια λιπαντική μονάδα καλίου. Το Κάλιο προστίθεται στον ελαιώνα τέλος φθινοπώρου η τις αρχές του χειμώνα όπως και ο φωσφόρος πάντα με ενσωμάτωση. Επειδή πολλές φορές η ενσωμάτωση δημιουργεί τεχνικά προβλήματα η προβλήματα κόστους δικαιολογείται η ανά δεύτερο χρόνο φωσφοροκαλιούχος λίπανση με διπλάσια δόση.
Η χρησιμοποίηση των απλών λιπασμάτων μας δίνει την δυνατότητα εφαρμογής κατάλληλης λιπαντικής αγωγής στα ελαιόδεντρα.(λιπαντικές μονάδες, τύπος εδάφους, εποχή λίπανσης τρόπος λίπανσης) δυνατότητα που μας στερεί η χρησιμοποίηση των μικτών λιπασμάτων που επεκτείνεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια.
Ιχνοστοιχεία στον ελαιώνα δεν προσθέτομε μόνο και εφ’ όσον αποτελέσματα αναλύσεων το επιβάλλουν. Ιδιαίτερη αναφορά θα γίνει στο Βόριο (Β) που είναι το σημαντικότερο ιχνοστοιχείο για την ελιά. Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από τις συχνές εμφανίσεις τροφοπενίας Βορίου στους ελαιώνες τις περιοχής μας. Τα συμπτώματα της τροφοπενίας του Βορίου είναι αρκετά εμφανή και συνήθως οδηγούν σε ασφαλή διάγνωση.
Τα πάσχοντα ελαιόδεντρα αναπτύσσουν βλάστηση σε σχήμα σκούπας λόγω της διαδοχικής ανάπτυξης των πλάγιων οφθαλμών. Η ανάπτυξη αυτή προκαλείται από την ξήρανση των κορυφαίων οφθαλμών του βλαστού. Τα φύλλα είναι μικρότερα σε μέγεθος του κανονικού, έχουν ροπαλοειδές σχήμα και πέφτουν πρόωρα. Λόγω της πρώιμης έκπτυξης των πλαγίων οφθαλμών μέρος των οποίων θα διαφοροποιήτο φυσιολογικά σε ανθοφόρους περιορίζεται η μηδενίζεται πολλές φορές η ανθοφορία. Το καλοκαίρι παρατηρείται έντονη καρπόπτωση με σύγχρονη παραμόρφωση των καρπών (πρόσωπο πιθήκου)
Ο πιο πρακτικός τρόπος θεραπείας από την τροφοπενία του Βορίου είναι η προσθήκη στο έδαφος κατά τον Δεκέμβριο 300-500 γραμμάρια Βόρακα η Βορικού οξέος ανά πλήρως ανεπτυγμένο δέντρο (10 γραμμάρια Βόρακα για κάθε έτος ηλικίας από την φύτευση στον αγρό). Ο Βόρακας είναι ευκίνητος και αξιοποιείται ταχύτατα από το ελαιόδεντρο.
Εάν δεν είναι δυνατή η ενσωμάτωση αυτή στο έδαφος συνιστάται ψεκασμός με διάλυμα Βόρακα 0,7% με προσθήκη στο διάλυμα προσκολλητικού – διαβρεκτικού.
Τα λιπάσματα πρέπει να παίρνονται από τα έχοντα γι’ αυτό τον σκοπό σχετική άδεια καταστήματα και οι συμβουλές λίπανσης να δίνονται από τους επιτετραμμένους ειδικούς. Και επειδή απ’ την εφαρμογή των λιπασμάτων υπάρχουν και αρνητικές συνέπειες παραθέτω τον παρακάτω πίνακα :
*Έχει δημοσιευτεί στην "Ηχώ της Βιάννου"
*Ο κ. Μανώλης Γελασάκης είναι γεωπόνος, διευθυντής του Κ.Α.Α Βιάννου
