Στα μαύρα χρόνια του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου χάθηκαν στην ευρύτερη περιοχή Βιάννου-Ιεράπετρας, από την Έμπαρο μέχρι το Καβούσι, σε ναυάγια, μάχες, στρατόπεδα συγκέντρωσης, και ναρκοπέδια 515 συνάνθρωποί μας. Δυστυχώς η ακριβής καταγραφή τους δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Στις μαύρες ημέρες του Σεπτέμβρη 1943, από την 12η έως την 17η, 401 άνθρωποι τουφεκίσθηκαν, όπως αναφέρεται στο πρόσφατο βιβλίο για τους Αιματοβαμμένους Οικισμούς Βιάννου-Ιεράπετρας (Αγγελάκης, 2020). Γιατί; "Γιατί" φθάσαμε ως εκεί, στην απόλυτη καταστροφή, ενώ ουσιαστικά είχε αρχίσει το τέλος του πολέμου. Κάθε χρόνο, όπως και στην φετινή επέτειο, ξανακούστηκαν τα ίδια αλλά τα γιατί δεν απαντήθηκαν.
Ένα άλλο ερώτημα, που έχει τεθεί κατ’ επανάληψη, είναι: γιατί έχει επικρατήσει η χρήση του όρου Ολοκαύτωμα Βιάννου αντί Βιάννου-Ιεράπετρας. Είναι γνωστό ότι η επαρχία Βιάννου υπαγόταν στη Διοίκηση Λασιθίου από το 1881 έως το 1934, οπότε υπήχθη στον Νομό Ηρακλείου, όπου ανήκει έκτοτε, ενώ η γειτονική Ιεράπετρα, ήταν και παραμένει επαρχία του Νομού Λασιθίου. Επομένως, το Ολοκαύτωμα του 1943 θα ήταν ορθότερο να μετονομασθεί σε Ολοκαύτωμα Βιάννου και Ιεράπετρας, να συνδιοργανώνεται από τους δυο Δήμους, έτσι ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερη αίγλη και σημασία πανελλαδικά και παγκόσμια. Διαφορετικά παραχαράσσεται και σμικρύνεται η Ιστορία αυτού του Τόπου ‘’του Μικρού του Μέγα’’. Μια λέξη αρκεί για να τον μεγαλώσει.
Επίσης αυτό είναι σε συμφωνία με την Έκθεση της Κεντρικής Επιτροπής Διαπιστώσεως Ωμοτήτων εν Κρήτη αποτελούμενης από τον Νίκο Καζαντζάκη και συνοδοιπόρους τους καθηγητές του Πανεπιστημίου Αθηνών Ιωάννη Καλλιτσουνάκη και Ιωάννη Κακριδή και τον φωτογράφο Κώστα Κουτουλάκη, όπου αναφέρονται οι δυο επαρχίες Βιάννου και Ιεράπετρας, όπως προϋπήρχαν από τότε. Παραθέτονται οι δυο Πίνακες των τουφεκισθέντων στις δυο επαρχίες από αυτήν την Έκθεση.
*O Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι Επίτιμο Μέλος και Διακεκριμένο Fellow της Παγκόσμιας Εταιρείας Υδατικών Πόρων.
