Τέλη του Οκτώβρη του 1940. Μέρες πολέμου όχι μόνο για την χώρα μας, αλλά και γενικότερα. Η Καστρινή πολιτεία αφήνει σιγά σιγά την φιλήσυχη φορεσιά της.
Πρέπει να μάθει να ζει τώρα πια μέσα στους καπνούς και να υπομένει τον όλεθρο και τη συμφορά του πολέμου. Χωρίς καν να τα θέλει όλα αυτά. Και όμως…
Σ’ ένα έγγραφο από τα πολλά που ανήκουν στο αρχειακό υλικό του Δήμου Μας, το οποίο φυλάσσεται ευλαβικά από τον υπεύθυνο του τμήματος των αρχείων της Βικελαίας Βιβλιοθήκης, τον συνάδελφό μου Στέφανο Γρατσέα, τον οποίο θερμά ευχαριστώ, αφού μου το επεσήμανε, διαβάζουμε τα εξής: Φυσικά πρόκειται για μια γνωστοποίηση του διοικητή παθητικής αεραμύνης, ταγματάρχη χωροφυλακής Εμμανουήλ Ορφανουδάκη, την οποία υπογράφουν ο δήμαρχος Ηρακλείου Εμμανουήλ Ξανθάκης και ο νομομηχανικός Ηρακλείου, Κ. Χρυσικόπουλος.
Αναφέρεται λοιπόν στην γνωστοποίηση αυτή ποια είναι τα κατάλληλα καταφύγια σε περίπτωση συναγερμού, λόγω αεροπορικής επιδρομής.
Είναι τόσο σημαντικά όλα αυτά αφού μαθαίνουμε τοποθεσίες, παλιές ονομασίες δρόμων και περιοχών, ονόματα κατοίκων του Ηρακλείου, επαγγέλματα και κατοικίες οικογενειών και τόσα άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία!
Και όλα αυτά; Προτού ξεσπάσει ο πόλεμος του 1940.
Σαράντα εννέα στον αριθμό τέτοια καταφύγια αριθμούσε η Καστρινή πολιτεία:
Υπόγειο Γεωργίου Φουντουλάκη, χρησιμοποιούμενο ως εργαστήριο της Υδραυλικής Υπηρεσίας του Δήμου μας, στην πλατεία Καλλεργών.
Υπόγειο οικοδομής Λημνίου στην οδό Ιωάννου Μεταξά, πλησίον ζαχαροπλαστείου Ρεγκινάκη, απέναντι απο τη σημερινή Βικελαία, αρχή Δαιδάλου.
Υπόγειο μεγάρου “Αχτάρικα”, σημερινή Βικελαία Βιβλιοθήκη, μέσα στη στοά του Ρεγκινάκη.
Χώρος πολυκατοικίας Νικολάου Φαλκωνάκη, ως και εσωτερικός διάδρομος εις την οδό Ιωάννου Μεταξά, σημερινή οδός Δαιδάλου.
Ισόγειο μαγαζί Ακράτου και Βασιλάκη, επί της οδού Ιωάννου Μεταξά, το οποίο εχρησιμοποιείτο άλλοτε από το πατριωτικό ίδρυμα. Ανεβαίνοντας τη Δαιδάλου από τα Λιοντάρια προς την πλατεία Ελευθερίας στο δεξί μας χέρι, διαγώνιο από το ξενοδοχείο Στουμπίδη.
Δύο υπόγειες στοές της οικοδομής Ζουράρη, επί της οδού Ιωάννου Μεταξά. Απέναντι από τη σημερινή περιφέρεια με πρόσβαση όμως από τη Δαιδάλου αρ. 28-32.
Υπόγειο φαρμακείου Χρήστου Ζουράρη επί της οδού Βασιλέως Κωνσταντίνου παραπλεύρως καφενείου Φρουζή. Η οδός Βασιλέως Κωνσταντίνου είναι η σημερινή οδός Δικαιοσύνης και η οικοδομή Ζουράρη άρχιζε από τη σημερινή οδό Δαιδάλου και εκτεινόταν μέχρι τη Δικαιοσύνης. Ο φαρμακοποιός Χρήστος Ζουράρης ήταν ο πατέρας του γνωστού καθηγητή και βουλευτή Κώστα Ζουράρη.
Υπόγειο καφενείου “Εθνικό” στην οδό Βασιλέως Κωνσταντίνου.
Υπόγειο κάτω από το παντοπωλείο Αλεξίου στο Μεϊντάνι.
Στοά στην σημερινή Καινούργια Πόρτα ή πύλη του Ιησού.
Υπόγειο οικοδομής Παπαδάκη, υπομοιράρχου κοντά στο πυροσβεστείο, στην οδό Βιάννου.
Υπόγειο οικίας Σταύρου Μάνθου δικηγόρου, στην πλατεία Τζαμάκι.
Υπόγεια εις Τζαμάκι, οικοδομής Ιωάννου Ελευθεράκη, δερματεμπόρου, και Νικολακάκη, νομιάτρου. Η περιοχή πίσω ακριβώς απο το σημερινό φούρνο του Τούλη.
Υπόγειο ιατρείου Εμμανουήλ Χαλκιαδάκη, ιατρού στο Τσιντάρ Χαμάμι. Εκεί που σήμερα ενώνονται η οδός Έβανς με την οδό Μηλιαρά, πιο πάνω από την πλατεία Κορνάρου.
Υπόγειο Μιχαήλ Βασιλάκη,του γνωστού Μπακόλα, παππού του Μανόλη Βασιλάκη, στο Καρακαντί, σημερινή οδό Θεσσαλονίκης, δίπλα στα γραφεία της πατρίδας.
Υπόγειο οικίας Παπαδάκη πιλοποιού στην οδό Σφακίων.
Υπόγειο στο καφενείο του Ιωάννη Δουλγεράκη του Ζαργιανού, κάτω από το εμπορορραφείο του Εμμανουήλ Καστρινάκη στην Πλατειά Στράτα (σημερινή Καλοκαιρινού). Ο Ιωάννης Δουλγεράκης ήταν ο πατέρας του φιλολόγου και γνωστού δημοσιογράφου Μανόλη Δουλγεράκη.
Υπόγειο όπου λειτουργούσαν τα συσσίτια απέναντι από την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου.
Αυτή η γνωστοποίηση υπογράφεται από τον διοικητή Παθητικής Αεραμύνης, Εμμανουήλ Ορφανουδάκη, ταγματάρχη Χωροφυλακής, από τον νομομηχανικό Ηρακλείου Κ. Χρυσικόπουλο και φυσικά από τον δήμαρχο Ηρακλείου Εμμανουήλ Ξανθάκη.
Κλείνοντας όμως αυτό το πόνημά μας, είναι σωστό να γίνουν κάποιες επισημάνσεις σε ονόματα οικογενειών, σε παλιές ονομασίες δρόμων καθώς και στην προσφορά κάποιων ιδρυμάτων.
Στη σημερινή συμβολή των δρόμων 1821 και Αγίου Μηνά υπήρχε ένας τεράστιος λάκκος από μία βόμβα που έπεσε εκεί. Προφανώς αυτή να προοριζόταν για τον ιερό ναό του Αγίου Μηνά, αλλά ο πιλότος αστόχησε και έτσι η βόμβα έπεσε παράπλευρα προκαλώς τον τεράστιο αυτό λάκκο. Περβόλα ήταν η περοχή πάνω από το Πανάνειο.
Η σημερινή οδός Δαιδάλου ονομαζόταν, μετά το πραξικόπημα της 4ης Αυγούστου, οδός Ιωάννου Μεταξά. Όμως το όνομά της δεν κράτησε για πολύ και μέχρι σήμερα διατηρεί το όνομά της ως οδός Δαιδάλου.
Στην οδό Δαιδάλου, διαγώνια από το ξενοδοχείο του Στουμπίδη, στεγαζόταν το πατριωτικό ίδρυμα, το ΠΙΚΠΑ (Πατριωτικό Ίδρυμα Κοινωνικής Πρόνοιας και Αντιλήψεως). Βασικός του σκοπός ήταν η προστασία της μητρότητας και κυρίως η περίθαλψη του παιδικού πληθυσμού. Πρόδρομός του ήταν ο Πατριωτικός Σύλλογος Ελληνίδων που ιδρύθηκε το 1915 από τη βασίλισσα Σοφία με σκοπό την παροχή βοήθειας στους πρόσφυγες και τη διευκόλυνση της επαγγελματικής αποκατάστασής τους. Το 1917 αναδιοργανώθηκε ως πατριωτικό ίδρυμα περίθαλψης με κρατική επιχορήγηση. Στη συνέχεια προστέθηκε σ’ αυτό η ίδρυση νηπιαγωγείου και παιδικού σταθμού.
Κατά την μικρασιατική εκστρατεία συντηρούσε ιατρεία στη Σμύρνη, Κωνσταντινούπολη, στις πόλεις του Πόντου, βοηθώντας άτομα κάθε εθνικότητας και θρησκείας. Από το 1924 και μετά υποστηρίζει και προστατεύει την παιδική ηλικία.
Ηράκλειο… τέτοιες μέρες! Δοθείσης ευκαιρίας… για να θυμούνται οι μεγαλύτεροι και να μαθαίνουν οι νέοι μας τι “είδαν τα μάτια” αυτής της πόλης!
