Η Διοικούσα Επιτροπή και το προσωπικό του Μουσείου Χριστιανικής Τέχνης «Αγία Αικατερίνη Σιναϊτών», με αφορμή τον εορτασμό του πολιούχου του Ηρακλείου, Αγίου Μηνά, δημοσίευσε το παρακάτω κείμενο που συνέθεσε η επιμελήτρια, κ. Έφη Ψιλάκη"
Μας συγκίνησε βαθιά μια φράση του Θεοφ. Επισκόπου Κνωσού κ.κ. Προδρόμου που ακούσαμε την παραμονή της μεγάλης γιορτής: «Κάθε χρόνο πηγαίνουμε εμείς στον Άγιο Μηνά, φέτος θα έρθει ο Άγιος Μηνάς στα σπίτια μας». Έτσι όπως ερχόταν πάντα, κυρίως στις δύσκολες στιγμές της πόλης, έτσι όπως αποτυπώθηκε και στη λογοτεχνία.
Θα μείνει στην ιστορία η φετινή γιορτή. Μοναχός ο ιερός μητροπολιτικός ναός και άδειοι οι δρόμοι της πόλης, οι δρόμοι εκείνοι που κάθε χρόνο κατακλύζονταν από χιλιάδες ανθρώπους οι οποίοι έσπευδαν να παρακολουθήσουν τη λιτάνευση της εικόνας του.
Κάθε χρόνο τέτοια μέρα έμενε ανοικτό το Μουσείο μας και πλήθος προσκυνητών του πολιούχου μας περνούσαν για ένα ταξίδι στον χρόνο, στη σπουδαία πνευματική και πολιτιστική μας παράδοση. Φέτος θα είναι κλειστό, όπως όλα τα μουσεία της χώρας. Όλοι εμείς, όμως, είμαστε και πάλι παρόντες, αν και όχι ως φυσικές παρουσίες. Μελετάμε, σχεδιάζουμε και ονειρευόμαστε ένα καλύτερο αύριο, με το Μουσείο να συνεχίζει να αποτελεί πολιτιστικό φάρο και να διαδραματίζει τον σπουδαίο ρόλο του. Ξέρουμε πως και με τη βοήθεια του ψαροκαβαλάρη αγίου μας η περιπέτεια της ανθρωπότητας θα λήξει για να βρεθούμε και πάλι μαζί.
Ξεφυλλίζουμε, λοιπόν, σήμερα της σελίδες της δικής μας ιστορίας, της ιστορίας του Μουσείου μας, και σταματάμε στο 2016, μόλις τέσσερα χρόνια πριν από σήμερα, τότε που οργανώσαμε τη μεγάλη έκθεση φωτογραφιών της περιόδου 1870-1950 με τον τίτλο:
"Ο ΑΓΙΟΣ ΜΗΝΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΟΥ. ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ". Είχαμε μεγεθύνει δεκάδες φωτογραφικά ντοκουμέντα και είχαμε δείξει πώς ένας ναός είχε αλλάξει μια πόλη. Είχε γραφτεί τότε ότι ήταν ένα από τα σπουδαία πολιτιστικά γεγονότα επειδή φανέρωνε την ταυτότητα της πόλης. Και η ταυτότητα της πόλης εμπεριέχει τον άγιο της, την ελπίδα και την καταφυγή των ανθρώπων της.
Από αυτήν την έκθεση επιλέξαμε σήμερα μια επιχρωματισμένη φωτογραφία που δημιουργήθηκε γύρω στο 1900, καθώς και το μικρό εισαγωγικό κείμενό μας:
Οι πρώτες γνωστές φωτογραφίες του Μεγάλου Κάστρου, που χρονολογούνται στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, αποκαλύπτουν τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες που επικράτησαν στην Κρήτη μετά την υπογραφή του Χάτι Χουμαγιούν (1856). Η χριστιανική κοινότητα είχε, για πρώτη φορά μετά την οθωμανική κατάκτηση, τη δυνατότητα να χτίσει έναν καινούργιο λαμπρό ναό και, μάλιστα, πολύ κοντά στον χώρο που για ενάμισι αιώνα σχεδόν αποτελούσε θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο των χριστιανών της πόλης, δηλαδή κοντά στον λεγόμενο σήμερα «μικρό Άγιο Μηνά».
Ο νέος μεγάλος Μητροπολιτικός Ναός, αφιερωμένος επίσης στον ίδιο άγιο, άρχισε να χτίζεται το 1862 με πάνδημη κινητοποίηση του χριστιανικού πληθυσμού, που προσπαθούσε με κάθε τρόπο να βοηθήσει τις σχετικές εργασίες. Οι διαδοχικές κρητικές επαναστάσεις και κυρίως η μεγάλη επανάσταση του 1866 καθυστέρησαν την ολοκλήρωση των οικοδομικών εργασιών.
Γύρω στο 1870 ο πρωτοπόρος φωτογράφος και υποπρόξενος της Αυστρίας J. Berinda φωτογράφισε την πόλη ανεβασμένος στο τείχος πάνω από τη Χανιώπορτα. Στη φωτογραφία, που φυλάσσεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, διακρίνεται η φιλανθρωπική κρήνη Καλοψούζη (βρισκόταν στην αρχή της σημερινής Λεωφόρου Καλοκαιρινού, απέναντι από τη Χανιώπορτα) και οι χωμάτινες στέγες των σπιτιών. Ο Berinda είχε στρέψει τον φακό του προς το βορειοανατολικό τμήμα της πόλης. Δεν είχε αποπερατωθεί ακόμη ο ναός του Αγίου Μηνά, το χριστιανικό σύμβολο που οι μεταγενέστεροι φωτογράφοι θεωρούσαν απαραίτητο προκειμένου να αποδώσουν με τον φακό τους την εικόνα της πόλης.
Ο νέος ναός του Αγίου Μηνά εγκαινιάστηκε τον Απρίλιο του 1895. Η αποπεράτωσή του άλλαξε δραστικά την εικόνα του Μεγάλου Κάστρου, σηματοδοτώντας και τις μεγάλες πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές που συντελούνταν εκείνον τον καιρό.
Στα επιστολικά δελτάρια που άρχισαν να τυπώνονται προς τα τέλη της δεκαετίας του 1890 ο εντυπωσιακός σε αρχιτεκτονική και σε μέγεθος Ιερός Μητροπολιτικός Ναός υψώνεται ανάμεσα στους μιναρέδες δίνοντας την εικόνα μιας πόλης με μικτό πληθυσμό.»
Για το Μουσείο Χριστιανικής Τέχνης «Αγία Αικατερίνη Σιναϊτών»:
