H αφρικανική ερημική σκόνη λειτουργεί ως λίπασμα για τα θαλάσσια και χερσαία οικοσυστήματα και ενισχύει την παραγωγικότητά τους - στοιχείο πολύ σημαντικό για τη Μεσόγειο και την Ελλάδα, αλλά επίσης για τον Ατλαντικό και τον Αμαζόνιο.
Συχνά και σε μεγάλο βαθμό, αντιμετωπίζουμε τα επεισόδια μεταφοράς αφρικανικής σκόνης που φέρνουν οι ανοιξιάτικοι νοτιάδες και επηρεάζουν την περιοχή μας.
Τα επεισόδια σκόνης έχουν σημαντική επίδραση και στην ανθρώπινη υγεία, κάτι που έχει παρατηρηθεί με δύσπνοια,ευαισθησία στο αναπνευστικό σύστημα και αυξημένες εισαγωγές στα νοσοκομεία.
Αυτή όμως είναι μόνον η μία πλευρά του νομίσματος. Η άλλη πλευρά, η καλή και ταυτόχρονα άγνωστη στο ευρύτερο κοινό, έχει να κάνει με τη δράση της σκόνης ως «λιπάσματος» για τα οικοσυστήματα.
H αφρικανική ερημική σκόνη λειτουργεί ως λίπασμα για τα θαλάσσια και χερσαία οικοσυστήματα και ενισχύει την παραγωγικότητά τους - στοιχείο πολύ σημαντικό για τη Μεσόγειο και την Ελλάδα, αλλά επίσης για τον Ατλαντικό και τον Αμαζόνιο!
Αυτό αποδεικνύει έρευνα σε διεθνές επίπεδο του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικών Χημικών Διεργασιών (ΕΠΕΧΗΔΊ) του Χημικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Κρήτης, με επικεφαλής τους καθηγητές Μαρία Κανακίδου και Νίκο Μιχαλόπουλο.
Σύμφωνα με την κυρία Κανακίδου, περίπου ένα δισεκατομμύριο τόνοι ερημικής σκόνης εκπέμπονται ετησίως στην ατμόσφαιρα, αποσπώμενοι από το ξηρό έδαφος των ερήμων μέσω των υπερκείμενων ανέμων. Η αιωρούμενη αυτή σκόνη έχει περίπου 3,5% περιεκτικότητα σε σίδηρο με σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με τα ορυκτά από τα οποία προήλθε, άρα και τη γεωγραφική περιοχή από την οποία εκπέμπεται στην ατμόσφαιρα. Αναφορικά με τις περιοχές εκπομπών σκόνης αξίζει να αναφερθούμε στη μεγάλη λεκάνη της Μποντέλε στο Τσαντ, που περιέχει σημαντικές ποσότητες σιδήρου.
Ποια χρήσιμα στοιχεία περιέχει αυτή η σκόνη
Η σκόνη αυτή περιέχει διατομίτη, ένα ιζηματογενές πέτρωμα οργανικής προέλευσης που σχηματίστηκε από τη συσσώρευση τεράστιου αριθμού απολιθωμένων διατόμων που ζούσαν κάποτε στη λίμνη και επομένως τα θρεπτικά που μεταφέρει θα δεσμεύονται πιο εύκολα από τη βλάστηση απ’ ό,τι όταν προέρχεται από τη βαθιά αποσαθρωμένη επιφάνεια της Σαχάρας. Θεωρούν, επίσης, ότι αν σταματήσει η ροή ερημικής σκόνης και επομένως και θρεπτικών συστατικών από την Αφρική προς τον Αμαζόνιο, θα μειωθεί σημαντικά η παραγωγικότητα του Αμαζονίου και η δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα από αυτό. Κατ’ αναλογία μπορούμε να υποθέσουμε ότι η μεταφορά σκόνης από αυτή την περιοχή προς τη Μεσόγειο, της οποίας η θάλασσα είναι ολιγοτροφική με σημαντική έλλειψη φωσφόρου, είναι εξίσου καθοριστική για την ανάπτυξη της θαλάσσιας και χερσαίας χλωρίδας στην περιοχή μας.
Ποια είναι η εκτίμηση για την περιοχή της Μεσογείου και της Κρήτης
Η ατμοσφαιρική εναπόθεση των θρεπτικών ουσιών μέσω της ερημικής σκόνης είναι σημαντική για τις ημίκλειστες ολιγοτροφικές θάλασσες, όπως η Μεσόγειος, που βιώνει ανθρώπινες παρεμβάσεις με κατασκευή φραγμάτων, μειώνοντας σημαντικά τη ροή των ποταμών προς τη θάλασσα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Μεσόγειος θάλασσα, ενώ αποτελεί λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου θαλάσσιου όγκου, «φιλοξενεί» το 9% της βιοποικιλότητας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και η μελλοντική εξέλιξή της επηρεάζεται από την κλιματική αλλαγή και τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Δεν ξέρουμε πώς θα ήταν το φυσικό τοπίο, η βιοποικιλότητα της Κρήτης και των νήσων του Αιγαίου και της Μεσογείου αν δεν υπήρχε αυτή η συνεχής τροφοδοσία θρεπτικών συστατικών από την Αφρική μέσω της ατμόσφαιρας. Σύμφωνα με τα όσα έχει δηλώσει επίσης η κυρία Κανακίδου την περασμένη άνοιξη, στην "εφημερίδα των συντακτών", η ευφορία πολλών χερσαίων περιοχών της χώρας μας, όπως π.χ. η Κρήτη, φαίνεται να υποστηρίζεται και από τη μεταφερόμενη σκόνη από την Αφρική. Η ερημική σκόνη λιπαίνει επίσης και το θαλάσσιο περιβάλλον, ενισχύοντας την πρωτογενή θαλάσσια παραγωγικότητα.
Μεταφορά βιολογικού υλικού
Οι νοτιάδες μαζί με τη σκόνη φέρνουν και βιολογικό υλικό, τα καλούμενα βιοαερολύματα, τα οποία μπορεί να είναι μέρη οργανισμών, γύρη, ζωντανοί οργανισμοί όπως μικρόβια, βακτήρια, ιοί ή οργανισμοί σε πλήρη ή μερική καταστολή λειτουργίας (νεκροί ή κοιμώμενοι μικροοργανισμοί - σπόροι). Το οργανικό αυτό υλικό μπορεί να βρίσκεται πάνω στη σκόνη -χρησιμοποιώντας την ως μεταφορικό μέσο- ή να ίπταται στον αέρα μαζί της.
Μεταφέρονται έτσι οργανισμοί που μεταναστεύουν σε άλλες περιοχές όπου μπορούν να ξεκινήσουν νέες κοινότητες οικοσυστημάτων. Συγκεκριμένα, ενώ σε κανονικές συνθήκες τα βακτήρια μπορούν να μεταφερθούν με τον αέρα περίπου ένα χιλιόμετρο, όταν βρεθούν πάνω σε ερημική σκόνη μπορούν να μεταφερθούν μέχρι 5.000 χιλιόμετρα μακριά.
Οι επιστήμονες συσχέτισαν τη μείωση των κοραλλιών στη Καραϊβική με την επίδραση βακτηρίων μεταφερόμενων με την ερημική σκόνη. Παρ’ όλα αυτά, τα βιοαερολύματα έχουν και ευεργετικές ικανότητες για τα οικοσυστήματα καθόσον μεταφέρουν και θρεπτικά συστατικά (όπως άζωτο και φώσφορο)
